Yatırımcı var ama sektör yok!

15 Kasım 2007 | Analiz, Fırsatlar |

Yazar: Arda Kutsal

Geçtiğimiz 3 günde yaptığım 4 toplantıda da görüşme arasında ülkemizde web girişimlerine lokal yatırımcıların ilgisi gündeme geldi. Ancak cümlemi sakın şöyle almayın. “Yatırımcılar mevcut web girişimlerine inanılmaz ilgililer“… Hayır malesef böyle değil…!

Yatırımcılar web girişimlerinde bir fırsat olduğunu biliyorlar ancak şu günlerde sadece sektörü inceliyorlar. Çünkü hiç de haksız olmadıkları bir konu var ki henüz Türkiye’de değer sahibi bir web sektörü oluşmuş değil.

Web girişimi sayısı az, oyuncu sayısı az, odaklanılan alanlar hep aynı, girişimciler bilinçli değil, iş planları yeterli değil, bu alandaki yeni girişimlerde şirketleşme yok, girişimler hayata geçirilirken kısa vade hedefleniyor, fark yaratan modeller yok, gelir modelleri yok, reklam sektörü şeffaf değil gibi birçok sebep yatırım gerçekleştirmek isteyen ama beklemeyi tercih eden kişi ve kurumların öne sürdüğü gerçekler.

Yatırımcılar tarafından dile getirilen sorunları ben kendi bakış açımla biraz daha genelleyerek irdelemek istiyorum.

Belli başlı düzgün web girişimleri var ama sayıları çok yetersiz.
Son zamanlarda adından çok söz ettiren yeni hangi girişimi gördünüz. Ya da Webrazzi’de tanıtımını yaptığım ve hepimizin ağzını açık bırakan 10 yeni girişim söyleyebilir misiniz?
Web girişimlerinin odaklandıkları konular çok kısıtlı hatta sadece popülist alanlara odaklanılıyor.
Video, arkadaşlık, oyun gibi konuların dışında bir de yeni trend blog servisi açmak. Wordpress MU sağolsun.
Web girişimleri iş planlarına göre modellenmiyor ve gelir modelleri olmuyor.
Hatta iş planı nedir denildiğini bile görüyorum. Son dönemlerde 1-2 yıla kadar GittiGidiyor.com ya da Yemeksepeti.com başarısını yakalar diyebileceğiniz girişim duydunuz mu?
Birçok girişim reklam gelirini hedefliyor ancak ülkemizdeki reklam sektörü zaten felaket.
Aynı siteler, aynı reklam modelleri, aynı markalar, aynı reklam ajansları olarak işleyen bir sektör. Yaratıcı pazarlama adı altında bir sürü garip uzun alan adlarına yüklenmiş video siteleri, bir sürü ödüllü markaya özel oyun siteleri, reklam ajansları için yüksek sayfa gösterimi eşittir yüksek gelir olduğu için reklamlara tıklama oranları ve hedef kitle gözetilmeden yayınlanan banner reklamlar. (Bu konu tamamen bir yazı olabilir.)
Web girişimlerinin büyük çoğunluğu bireysel çalışmalar ve şirketleşme yok.
Çünkü birincisi genç girişimcilerin birçoğu bu vizyonla yola çıkmış olmuyor, ikincisi zaten maddi imkansızlıkları şirketleşmeye imkan tanımıyor, üçüncüsü ise ülkemizde şirket kurmak zaten başlı başına bir dert. Şirketinizi kurduğunuzu varsayalım. Bugün bir online ödeme sistemine gereksinim duyan servis hayata geçirmek istediğinizde acaba başvuru yaptığınız bankalarda ne cevap alacaksınız? Ben size hemen yardımcı olayım. Şirketinizin en az 6 aylık işlemi olması gerekiyor. Diyelim ki çok yaratıcı bir e-ticaret modelini hayata geçirmeye hazırlanıyorsunuz, tüm yazılımınız ve iç süreçleriniz de hazır ama öyle hemen çalışmaya başlayamazsınız. Çünkü yeni kurulmuş bir şirket bankalardan online ödeme sistemini öyle hemen alamaz. (Bu da başka bir yazımın konusu olabilir.)

Bu liste böyle uzar gider ama çok daha detaya girmek istemiyorum. Ana fikir olarak şunu söyleyebilirim. Sektörün oluşması ve sürekli olması gerektiğini söylediğimiz yatırım desteğinin gelmesi için yeni, farklı, gelişmiş, bilinçli web girişimleri şart. Bunun yanında girişimcilerin de profesyonel bakış açısı ile yönlendirilmesi kesinlikle gerekiyor.
Aksi takdirde biz daha çok Alexa Türkiye sıralamasından şikayet eder, yazılımcı bulamıyoruz diye söylenir, internetteki kalitesiz Türkçe içerikten bahseder ve zenginin parası ile çenemizi yorarız.

37 Yorum »

Yazıya link verenler (Trackback URL)

1. Webrazzi » BarCamp’in İlk Meyvesi - “Merhaba Dünya”
18 Kas 2007 19:58

2. T�rkiye'den neden uluslararas� projeler ��kmaz ? | Analiz & Tart��ma
08 Tem 2008 12:26

3. » Türkiye’den neden uluslararası projeler çıkmaz ? | Analiz & Tartışma yonetim danışmanlığı ekonomi sermet sandıkcı
08 Tem 2008 14:03

Yorumlar (Bu yazının yorumları için RSS)

1. Aşkın Yıldız
15 Kas 2007 11:35

Arda seni taktir ediyorum böylede güzel anlatılmazki içinde bulunduğumuz haller vaktin olursa bir ara görüşelim mutlaka.
2. devrim demirel
15 Kas 2007 12:11

Arda selamlar,

Yazında haklılık payı olan çok ciddi tespitler bulunmakla birlikte, şiddetle muhalefet edeceğim bir yaklaşım var:

“Çünkü hiç de haksız olmadıkları bir konu var ki henüz Türkiye’de değer sahibi bir web sektörü oluşmuş değil.”

demişsin. Bence, bunun en temel suçlu ve sorumlusu, ülkemizde yatırımcıların bugüne kadar web sektöründe değer yaratmak için hiçbir kayda değer risk almamış olmamalarıdır. Bu kötü alışkanlıklarını hala da sürdürmekteler.
3. devrim demirel
15 Kas 2007 12:14

Küçük bir ekleme: Ülkemizde örneğin Amerikan GOOG kodlu şirketin her ay onmilyonlarca dolar gelir elde ettiği bir sektör varken, Facebook uygulamasının 2 ay içinde en büyük 5 nüfusundan biri ülkemizden oluşmuş iken, ve bu sektörden ekmek yiyen şimdiden binlerce kişi ve şirket varken, Türkiye’de değer sahibi bir web sektörü yoktur demek, daha bu ülkede 100 bin dial-up kullanıcısının var olduğu günden beri ülkedeki insanlara hizmet eden irili ufaklı cesur şirketlere, insanlara, girişimcilere haksızlık değil mi?

1998, 2000, 2002, 2004 yıllarında internet’e yatırım yaparak bugünkü altyapıları oluşturan şirketler enayi miydi?

Bahsettiğin yatırımcılar o zaman da böyle düşünüyordu, şimdi de böyle düşünüyor. Anlaşılan o ki devletimiz ve yatırımcılarımız böyle düşündükçe girişimciler ancak güçleri yettiğince başarı öyküsü yaratabilecek.
4. KolayCevap
15 Kas 2007 13:07

Merhaba
Türkiye’deki girişimlerin plansız ya da amaçsız yapıldığı konusunda size katılıyorum. Ancak sektör yok diyecek kadar da kötü durumda olduğunu sanmıyorum.
Şu anda en çok girilen sitelerin haber ve arkadaşlık siteleri olduğunu artık herkes biliyor. Bu sitelerinde hem şimdi hem de uzun vadede reklam dışında ciddi gelir kaynağı görünmüyor.
Gittigidiyor ve yemeksepeti başarılı 2 örnek. Bu başarının arkasında uzun zamandır yayında olmaları ve ciddi yatırımlar var elbette.
Ama türkiye’de sadece bu 2 site var demek yanlış olur. Biletix de yine aynı şekilde gelir anlamında başarıyı yakalamış başka bir örnek.
Kısa zamanda çıkıp gelir kaynağı olan başka bir örnek Garantiarkadas.com bu site sms mesajlaşma ve abonelik ile üyelik almakta ve aylık 400bin YTL civarınca ciddi gelir kaynağı olan bir site.
Başka bir sektör de yasal mp3. Bu konuda sektörde çıkan powerclub.com.tr var. Hem siteden bireysel satış hem de pepsi ve craft ile yaptığı kampanyalar ile 1 yıl gibi bir sürede 1.5 milyon civarında şarkı satışı yapıldı.
Başka bir başarılı örnek bilyoner.com buradaki kazançalardan bahsetmeye bile gerek yok sanırım. Başka bir örnek son zamanlarda sıkça adı duyulan superteklif.com 800bin üyeye yaklaşan site ciddi anlamda reklam gönderimine başladı. Bu alanda önümüzdeki senelerda daha da büyüme potansiyeli var.
Bu örneklere devam edebiliriz. Söylemek istediğim Türk sitelerini bu kadar kolay harcamamak lazım. Bizde bir proje hayata geçtikten sonra ondaki ışığı görüp al sana 2 milyon dolar diyen Amerikan yatırımcılar yok ne yazıkki. Ayrıca bizdeki vergi oranları %60 seviyelerindeyken girişimcilerin ciddi oranda kazanca geçmeden şirketleşmek hiçte kolay değil.
Yatırımcı olmak isteyen kişilerin Türkiye’deki bu şartları gördüğüne eminim. O yüzden de Türkiye’de yatırım yapmak için 1 değil 10 kere düşünüyor olmalarını normal karşılıyorum.
Teşekkürler
5. cem
15 Kas 2007 15:41

Evet bazı yeni girişim modelleri mevcut bunları hayata geçirenler var , fakat hersey yurtdışından kopya çekilerek hayata geçiriliyor. Yeni bir üretim yok. Reklam sektörü ise bence bilindik çakal Türk esnafı mantığında .
6. Ekim Nazım Kaya
15 Kas 2007 15:48

Bildiğimiz ve bilmediğimiz, Türkiye’yi izleyen yabancı yatırımcılara sektörü daha iyi pazarlamak için umut verici örneklere vurgu yapmak gerektiğini düşünüyorum. Tüm olanaksızlıklara rağmen idealleri peşinde koşan gençler sırf bu yüzden takdiri hak ediyor, iş planları, gelir modelleri konusunda kendini ispatlamış başarılı ağabeyleri, ablalarının onlara yardım elini uzatması gerektiğini düşünüyorum. Web seminerlerini biraz da bu tür paylaşımlar için düzenliyor olacağız.
7. ismail k aka blackinwhite
15 Kas 2007 17:04

Bu sitenin çok “fan”ı olduğum söylenemez. Sitenin genel olarak şişirme web 2.0 rüzgarını arkasına almış, online dünyada varolandan ziyade sûni web gündemine ait yazılar içerdiğini düşünüyor, sıklıkla eleştiriyordum.

Bu yazına sonuna kadar katılıyorum. Tüm vurguların yerinde, ince elenip sık dokunmuş analizler.

Tebrik ederim.
8. m.ozan.hazer
16 Kas 2007 13:08

Arda çok güzel bir yazı olmuş eline düşüncene sağlık.

Sektörün olmadığı ile ilgili tespitine %100 katılıyorum.

Potansiyel var ama sektör yok ne yazık ki.
Buraya 4-5 tane site örneği vererek sektörün var olduğundan bahsetmek bence biraz kendimizi kandırmak olur.

Türkiye’de girişimci diyince kafasında işplanı ve fikir olan ama teknik kısmı hiç olmayan tonla insan ile gelir modeli/işplanı ne onu bile bilmeyen ama yine fikri olan fakat teknik kısmı iyi olan bir kısım insan var.

(Teknik olanlar teknik olmayanların 10′da 1′i. Teknik kısmı iyi dediklerimin de ne kadar iyi olduğu tartışılır…)

Bu insanlar bir araya muhtelif nedenlerle gelemiyor hatta adam gibi tasarımcıyla adam gibi yazılımcı bile bir araya gelemiyor.

Facebook’ta google’da ya da diğer web/web2.0 girişimlerinde çok sağlam bir teknik altyapıyı sağlam bir gelirmodeli izliyor. Ama altında teknoloji olmadan herşey hikaye.

Fikri bulalım gerekirse hindistana outsource ederizle çözülmüyor işler, işte görüyoruz. Bir sürü altı boş girişimler dolu.

Burada ahkam kesen ve Türkiye’nin şu an en çok hitlerini alan sitelerini üretmiş kişilerin işlerini de çok yakından takip ediyorum, dünyayı da çok yakından takip ediyorum ve teknik anlamda Türkiye olarak ne kadar acınacak halde olduğumuzu görebiliyorum.

Bu işin çözümü “teknik altyapısı çok iyi olan” girişimcilerde. Bu arkadaşlar gelir modeli olayını çözdükleri anda ve teknik anlamda gerçekten kaliteli sağlam projeler ürettikleri zaman sektör oluşmaya başlayacak. Aslında başladı bile sadece bu bir süreç, erken pozisyonunu alabilenler ileride sektörü yönetecek… herneyse…

Türkiye’deki problemleri görüp ona göre strateji belirlemek gerekli.
Türkiye’de öyle iş ilanıyla hayallerinizin programcısını bulamazsınız, çünkü Türkiye’de bu alanda yetişmiş adam yok.
Okullarda web eğitimi verilmiyor.
Askerden kaçmak için 2 yıllık programcılık vs. okuyacağına turizm ya da açıköğretimde işletme okuyan bir jenerasyonuz biz.
En abuk subuk mühendislikler yüzlerce binlerce mezun verir bu ülkede sonra da normalde 2 yıllık okulu hakkıyla bitirse alacağı maaşın 4′te 3′üne çalışır bu gençlik.

Bu gerçekle yüzleşerek çözüm aramamız lazım.

Ya alacaksınız ve yetiştireceksiniz… Tabii gücünüz yeterse ve kim yetiştirecek, eğitimi verecek adamı nereden bulacaksınız o ayrı.

Ya da oturup kendiniz yapıp bir yerlere getirecek ve yanınızdaki adamları da kendinizle beraber geliştireceksiniz.

Dünyada yapılmamış şeyleri aramak da ne kadar doğru bilmiyorum, dünyada yapılmışların kopyalarının yarısını hatta 5′te 1′ini bi yapın önce, ama teknolojik olarak herşeyiyle yapın, işte ondan sonraki adımınız onların yapamadığı özgün birşeyi yapmak olacaktır.

Bunu yaptığınız zaman yatırımcıların ve girişimcilerin arayıp da bulamadığı yazılımcıları da ortaya çıkarmaya başlamış olacaksınız çünkü.

Kore otomobillerine bakın nası üretiyo bu adamlar bu arabaları? Yıllarca büyük firmaların arabalarını monte ettiler de ondan. Yavaş yavaş otomobil nasıl üretilir öğrendi insanlar ondan sonra yatırımcılar fabrikalarında çalışacak mühendisleri bulabildiler…
9. YuSuPh
16 Kas 2007 20:19

Aslında olay şu;
Hangi yatırımcıya giderseniz gidin, dönüşü hemen ve kesin olacak projeler arıyorlar. Biraz da olsa mantıklı düşünmek yerine aklının yattığınca karar verip projeyi değenlendiriyorlar. Şirket patronunun kafasına yatarsa proje tamamdır. Yoksa ekipten biri çıksa “efendim, proje maliyet/performans açısında bize çok şey kazandırabilir” dese patronun umrunda olmuyor.
Hadi geçtik onu işte vay efendim ben projelere yatırım yapıyorum, destek veriyorum bu işe sermaye arıyorum bizler bu işin ustalarıyız bu işten ekmek yedik biz bu işe gönül verdik diyenlere iyice bir kıl oluyorum.
Canım projeler, gelecek vaad edebilecek arkadaşlar bu tarz durumlar karşısında kalarak bir karamsarlığa düşüyorlar. Motive edilmek yerine aşağılanıyorlar kimi zaman dalga geçilen kişiler dönüşüyorlar.
Lütfen, Türkiye’den birileri çıkıpta biz projelere destek veriyoruz, arka çıkıyoruz demesin. Diyenlere kanıtlasın o zaman kendilerini. Bu görevi üstlenebilecek bir araştırma ekibi?, ar-ge ekibi?, ekonomik konularda tecrübeli finanslar hesaplar yapabilecek bir ekip? Nerde? Benim gördüğüm yok.
İnternet üzerine bir iki iş yapan herkes çıkıyor, “biz projeler destek veriyoruz” diye. Ey güzel dostum esas senin ilk başta bir desteğe ihtiyacın var. Bakıyoruz projelere yön verecek kişiler şirkette görev alan programcı, tasarımcı çalışan görevli arkadaşlar. Elbet söz hakları olacak ama ikinci kısımda. Birinci kısım nedir?
Ben eğer rahatımı bozup bir proje yapmışsam, hazırlık yapmışsam, sunum hazırlamışsam, hele birde memleketimden kopup ta ayağınıza kadar gelmişsem benimle ilgileneceksin arkadaş.
Kısacası bu ülkedeki çoğu yatırımcıyım diyen şirket kendisine eşek arıyor açıkcası. Bulacak o eşeği öğretecek yolu sonra o eşek hergün o yoldan suda taşır, yükde taşır seni de taşır beni de taşır. Proje sahibini dinleyen, değerlendiren en azından motive eden insan yerine koyan bir yatırımcı çıksın o zaman nasıl projeler çıkıyor bir gözlemleyelim. Yoksa sektör yokmuş, pazar payı yokmuş felan var efendim yalan! Türk adamı taştan suyunu çıkarır. Sen taşı göster yeter!
10. Umut Onatlar
17 Kas 2007 02:58

Arda ve Kolaycevap:

Arda, sana hem katiliyorum, hem katilmiyorum. Bence de ektor yok denecek kadar kucuk.

Katilmadigim nokta ise basarili adi altinda verilen ornekler, baktigimda Gittigidiyor da Yemeksepeti de, interneti bir arac olarak kullanan ticaret siteleri. Internet ana mecralari, belki de tek mecralari, bu onlari bir basarili bir internet girisimi yapar ama - sektor var diyebilmemiz icin, teknoloji ve inovatif proje gelistiren, bu gelistirdigi teknolojiden oyle ya da boyle para kazanabilen / ya da ileride kazanabilecek projelerin bollasmasi, yatirimcilarin para yatirmasi, reklam sektorunun seffaslasmasi ve tekellerden kurtulmasi, reklamverenlerin bilinclenmesi, kredi karti ile alisverisin kolaylasmasi/daha guvenli hale gelmesi lazim.

Bu da olacak ama, tahminlerime gore en az 5 seneye ihtiyacimiz var. Sabirlari olanlar ve daha kisa surecegini umanlar olarak da webrazzi’de sohbet ediyoruz zaten
11. Pasha
17 Kas 2007 03:17

Türkiye’de başarılı olmuş 20 tane projeyi alt alta yazın, hep medya gruplarının reklam desteği sağladığı projeleri görürsünüz. Birkaç tanesi de, param var yurt dışından bir uygulamayı alayım burada kodlatıp piyasaya sürüp para kazanayım diyenler. O yüzden bunları başarılı projelerden saymıyorum. Ekmeğin var unun var bu kadar mı diyesi geliyor insanın.

Çünkü alışveriş yapacaksanız kredi kartını, bildiğiniz büyük şirketin altyapısını kullanarak yaparsınız. Bundan doğal başka ne olabilir..

Türkiye’de ki diğer projeler arkadaşlık siteleri, aynı tasarım ve altyapılı + anadolu ajansı e-gazete siteleri

Eğer hala google ve Youtube sadece garajdan çıktı anlayışı hakim olursa ve bunlar sürerse işimiz var. Ne kadar desteklendiğini başlangıç aşamasında biliyoruz. Destek sermaye vs.

Nitelikli bir iş için server masraflarını karşılayamazsınız.

Türkiye’de gençlerin çok başarılı projelerini webrazzi ve yakın çevremizden görüyoruz. İmkan yok, imkan dediğiniz şey maddi imkan.Türkiye’de tabiki hep aynı içerik olur, içerik olayı bile başlı başına bir olay, sağlam bir ekip gerektirir. Diğerlerinden bahsetmiyorum bile hadi kolaysa televizyon açılmaya çalışılsın. Zor.

3 sene evvel bir bir grupla görüşme yaptım, evet güzel fikir, çok güzel başarılı olabilir, denildi ama siz bir projeye başlayın, devam ettirin başarılı olursa biz devreye gireriz deniliyor. Yani projeyi yapmak için birkaç sıfırlı bir sermaye gerekiyor. Başarılı olsam senin ayağına neden geleyim sen gelirsin zaten…

İnternetin özü dünyada farklı biz de farklı. Ekonomik savaşların ekran boyutuna kadar düştüğü bir alandan söz ediyoruz. Başka bir yerde 10 komutan, 100.000 asker çalışan lazım olduğu yerde internet ekranında 2-3 komutanla bir şey yapabilme ihtimali var.

Ama geleneksel sermaye bu alanı 3-5 hıpıra bırakmaz. Bu yüzden önünü kesmek zorundalar. Bankalarda ellerinde, sermayede, ekranda, medyada…Yedirmezler.

En fazla satın alırlar 3-5 kuruşa…Türkiyedeki arkadaşlar, sermaye yapıcam diye abuk siteleri Türkiyede kopyalamaya çalışırlar çünkü rüzgarı arkasına alarak destek bulmak zorundalar.

Türkiye’de google çıkar mı ? Zor !!!Ama eğer görürlerse gençleri çok başarılı…
12. Alper
17 Kas 2007 03:59

Sektör yok, girişimcilik yok, para yok, pul yok vs. gider bu.

Bu konunun çözümü yok.

klişe bir laf olacak ama, türk bir vatandaşım, yurdum insanım, facebook tarzında bir sistem oluştursaydı Dünyanın gözünü diktiği gibi bir yatırım ortaklık alabilirmiydi acaba?

Sektörün nasıl oluşması gerekiyor bir izah edilse bizde ona göre hareket etsek.

Firmalar, finansör konumundaki insanlar, Eğer sektör oluşmasını bekliyorlarsa çok beklerler.

Yatırım yapmazlarsa risklere girmezlerse sektörü oluşturamazlar.

Plan proje sahibi geliyor bana destek verin işte şu işi hayata geçirelim diyor, adamlar sektör yok girmeyiz diyorlar sanırım.

Bu bana geçmiş bir hikayeyi hatırlattı:

Süperonline ilk kurulduğu zamanlarda kimse ne olduğunu bile tam kestiremiyordu. yahu (internetmi?) bu ne işe yarayacakki diyenler vardı. ve hala internet nedir diyenler vardır ülkemizde.

İlk kurulduğunda ismini tam hatırlayamıyorum (büyük bir gazeteden biri) sanırım hürriyet, Süperonline’ı satın alma konusu gündeme geldiğinde, fiyatını çok bulup ve sektörün olmadığını söyleyerek satın almaktan vaz geçmişti.

Süperonline ise Farklı yollardan yatırımlarına devam etmişlerdi.

Aradan 2 sene geçtikten sonra Hürriyeti 10 kere satınalabilecek bir bütçeye kavuşmuşlardı.

Şuanki paralı tabir ettiğim insanlar Sektör yok derken “Armut piş ağzıma düş” politikası ile yaklaşıyorlar.

Sektör yok ise sektörü sen yaratacaksın, parası olan yatırım yapmazsa sektör nasıl oluşacak acaba.

Örnek aldığımız, ağzımızın suyu aktığı ülkeler bunun bilincinde ve ne olursa olsun her türlü sektöre adımını korkmadan atmaktalar.

Kısaca toparlarsak, iyi projenin yanında, gelir modeli oluşturmak kesinlikle gerekli, buradan kastım her iyi fikir veya proje para savrulacak bir yatırım değildir.

Ama yatırım olmadan, ne iyi bir proje nede doğru düzgün bir gelir modeli oluşturmak imkansızdır.

Bu ikilem içinde sektörün oluşmasını bekleyelim bakalım hayırlısı…
13. Osman
17 Kas 2007 17:12

Bence sektörün oluşması için önce talebin oluşması lazım. Türk kullanıcı dediğimiz kitle hala çoğunlukla interneti arkadaş bulma aracı olarak görüyor. Hal böyle olunca da arkadaşlık sitesi, resim, video sitesinde en çok girilen siteler oluyor. Bilinçli kullanıcı olmadıkça pazarın gelişmesi mümkün değil. İnternetten alışveriş yapmayı, bilet almayı hala kullanmayan çok insan var. Sonuç olarak arz talep meselesi internette de geçerli.
14. Oguz ARSLAN
18 Kas 2007 05:41

Son yoruma kadar herkes sektorun olup olmadigindan bahsetmis. Soylenilenlerin buyuk bir kismina katiliyorum. Fakat son yorum cok onemli bir noktaya parmak basmis. Turkiye’de denildigi gibi henuz bilincli bir internet kullanicisinin yeterli duzeyde oldugunu dusunmuyorum. Dedigi gibi buyuk bir cogunlugun interneti kullanma amaci cok kisitli. Ornek vermek gerekirse Yahoo Answers dusundugunuzde gercekten bilgi paylasimi icin guzel bir sey fakat bunun Turkiye versiyonlari chat sitesinden oteye gidebilmis degil. Ya da Turkiye’de en cok ziyaret edilen sitelere baktigimizda da gordugumuz siteler hep belli kategorilerdeki siteler. Sektorun olusmasi icin sektore maddi kaynagin ayrilmasi lazim bunun icin de uretilenlerin bilincli bir tuketicisi olmasi lazim oncelikle. O yuzden Turkiye’nin onunde biraz daha yol var diye dusunuyorum.
15. WOYWODIN
18 Kas 2007 06:29

biraz klasik bir yakarış olacak belki ama buradan şunu söylemek istiyorum.”millette para mı var”…gerçektende önemli olan fikirden ziyade alınteri ve sermayedir.Sermaye olmadan hiçbir fikrin hayata geçmesi sözkonusu değil.Ülkemizde ise sanal alemdeki girişimlere hala şüphe ile bakılıyor ve parlak fikirle gelenlerden hala teminat mektubu türünden garantiler isteyen şirketler oldukça fazla.Tabii burada parlak fikir sahiplerinin de hata payı oldukça yüksek.Çünkü bu kişilerin çoğu teknolojiyi yakından takip edip,parlak olduğunu iddia ettiklerini fikirleri yeterince araştırmamış tipler.Dolayısı ile normalde zaten var olan iş modellerini parlak fikir sanıp,şirketlerin zamanını çokça işgal edebiliyorlar.

Bir parlak fikir sahibinin elindeki fikrin gerçekçiliği,planı ve fikir sahibinin etiketi çok önemlidir.Eğer bu şartlar sizde mevcutsa,parlak fikrinizin çokta ampülü icad edecek tarzda bir yenilik olması gerekmez.Mesela youtube’dan önce sürü ile aynı yapıya sahip şirket vardı.Ancak youtube,başardı.Neden? Çünkü youtube’u kuranlar Silikon Vadisi’nde tanınan isimlerdi ve Paypal’da iyi bir etiket yapmışlardı kendilerine.

Bu arada Türkiye’de bu iş zor.Gerçekten çok iyi bir fikriniz olduğuna inanıyorsanız ABD’ye gitmenizi tavsiye ederim
16. WOYWODIN
18 Kas 2007 06:35

şuna da değinmek istiyorum.Zenginlerimizin aç gözlülüğü de bu konuda çokça fazla.Mesela Doğan Holding,hepsiburada.com ile e-ticaret alanında faaliyet gösteriyor.Bu şirket milyarlarca dolarlık bir şirket ve sahibi medya devi Aydın Doğan.Şimdi küçük ve orta ölçekli firmalar kalkıp bu devasa şirketle rekabet edebilirmi? Tabiiki edemez…Ne bu şirketin yaptığı toptan alımı,stoklamayı yapabilirler nede reklamı…Yani zenginlerimiz de biraz tokgözlü olmasını bilecek.Aydın Doğan milyarlarca dolar serveti olan bir adam, gelmiş 70 yaşına.Bu adama buradan sormak gerek.Bu yaştan sonra bu kadar parayı mezara mı götüreceksin? Birazcıkda diğer küçük şirketlere yol versene.Bari bu alanı bıraksana genç girişimcilere.Hani vatansever olduğunuzu iddia ediyorsunuz ya.Ama iş paraya gelince,ne vatan kalıyor aklınızda nede sevgi…

Bu işi kesinlikle devlet planlamalı.Sermayenin dağılımını devlet organize etmeli.Aksi halde büyük ve açgözlü şirketlerin işgal ettiği alanlardan gençlerin kendisine fırsat bulması çok zor…
17. Emre Yılmaz
18 Kas 2007 13:06

Burdaki bütün arkadaşlar hemen hemen aynı şeyleri farklı vizyonlarla güzel belirtmiş ben hepsinin de sektore emek veren işini ehli insanlar olduğunu varsayarak soruyorum.

işi gücü bıraktık arkadaşları da kandırdık
start up için parayı da ( 10000 dolar biriktirdik )bulduk
yapmışız bir proje güzel de gidiyor buraya kadar çok iyi de gelir modeli geliştirmiyolar diyorsunuz Arda bey.
bu türkiye internet reklam sektoründe eğer e-ticaret yapmıyorsam ne gelir modeli geliştireyim ben ? adsense mi ?

sizin başarılı dediğiniz projeler Umut Beyin dediği gibi ticaret siteleri yani gelir modelleri zaten belli. gazeteleri de saymayın yanında bir iki arkadaşlık sitesi var.

Investorlar bugün yatırayım yarın alayım diyor. Zaten bilişime yatırım yapanlar işin core’u silikon vadisinde başka projelere yatırım yapıyorlar .

Destek almak için mynet , doğan medya
bir tane de ne yaptığını az çok bilen en azından yaptığını doğru yapmaya çalışan nokta aş var.

Mynet doğan paralı, küçümseyici uzun vadede yokolmaya mahkum anlaşmalarda acımasız teklifler veren firmalar nokta aş de nereye yetişsin ?

koskoca türkiyede alternatifsizlikten 2 yıl uuraştığımız varımızı yoğumuzu koyduğumuz ve üstelik gelecek vadeden projemizi 3 kuruşa elden mi çıkaralım ?

türkiyedeki şartlar sebebiyle başarılı olduğunu kanıtlamış projemden çıkış planı yapmaya zorlanıyorum.

@Arda, global proje diyorsun o da çok güzel de
lokalini doğru yapalım da globale öyle çıkalım sektorün emeklediği yerde nasıl global proje çıkartalım üstadım ? . Ben şahsen ümitliyim ve elimizden gelenin en iyisini yapmaya çalışacağız

yanılıyor olabilirim yine de
bence türkiyede bilişim işleri daha zaman ister.
bu olana kadar da yabancı yatırımlar ve projeler zaten türkiyenin internet kullanıcılarını da bir güzel emer.

bu arada genel bir soru : facebook ta başarılı aplikasyon geliştiren arkadaşlar gelir elde edebilmiş mi bu aplikasyonlardan ? mesela rakıcı arkadaşlar ?
18. demirhan
18 Kas 2007 17:53

WOYWODIN lütfen çocukça yorumlarınla bu konuyu da sabote etme.
19. Sunset
18 Kas 2007 18:02

@Emre Yilmaz: Iki nokta haric, yazini cok begendim. Birincisi $10k duzgun bir startup icin bile cok dusuk bir rakam, ikincisi bu rakami bile yatirmaktan cekiniyorsun. Kucuk girisimcinin bir pazarda onemli basari elde etmesinin tek yolu “first mover advantage”. Pazar sartlari olgunlastiktan sonra, yani hersey acik ve gorunur olduktan sonra zaten buyukler ezer gecer.
20. Alper
19 Kas 2007 01:39

Biraz geyik birazda fikir anlamında yorumda bulunmak istedim okuyacaklarınız komik ve trajikomik bazılarınada laf kalabalığı gelecektir muhakkak ama içimden geleni yazdım. affola…

Bu konu içindeki Tüm mesajları okudum ve bana şunu hatırlattı.

bir film (Akıl oyunları).

“Süper zeki elemanımız mezun olmak için tez hazırlamaya çalışıyorken bara kafa dinlemeye gidiyor. Ve bar içerisinde çok güzel bir kızı görüyor. herkes barda gördüğü bu en güzel kıza yazılıyor. Ama kız bir tane olduğu ve iyicene havalandığı için, hiç biri bir sonuç elde edemiyor. (Avucunu yalıyor)
Elemanımız düşünüyor ve Aslında o kız yerine, herkes yanında bulunan kızlara yazılırsa, kimsenin boşta kalmayacağını ve o kişinin en kötü sonuca bile razı olacağını hesaplıyor ve tezini şirketler için uyarlayarak hazırlıyor, sınıfını geçiyor.”

Piyasada herkes 3-5 şirketten, tekelinden ve sermaye için başka alternatif olurmu diye sitem ediyor.

Herkes farklı konseptlerle, uygulamalarla aslında aynı şeyin peşinde. İnternette var olmak, kazanmak…

Peki burada sabahtan beri dile getirilen, konuşulan konular ne diye sorarsak kendimize, hiç şüphesiz yatırım (para) diyeceğiz.

@Arda beyin Daha önceki yazdığı konularada bakınca herkes kendi projesine ağırlık vermiş denilmekte. Ki sonuçta onu göstermekte.

Önemli olan sermaye deniliyorsa, kişiler kendi projelerine 5-10k ytl civarında sermaye ayarlıyacaksa ve sonuç elde edemeyecekse işe girişmenin anlamı yok.

Onun yerine 5-10k lık yatırım yapacak kişiler sermayelerini bir araya getirip, ortak bir projede buluşup, sermayesi kadar hisse satın alarak direkt şirketleşme faaliyetini yaparlarsa, bu sektörden elde edecekleri gelirler ile diğer tüm projelerin de faaliyetini şüphesiz sağlam adımlarla devam ettireceklerdir.

Zaten büyük şirketlere giderseniz emin olun sizden daha fazlasını isteyecekler ve önünüze zor koşullar koyacaklardır.

Ayrıca sözleşmelerinde bize bildirdiğiniz projeyi başkalarına bildiremeyeceğinizi yani biz kabul etmezsek, artık atın projenizi çöpe. başkalarıyla bu işi yapamazsınız diye şart koyanlar var.

Eğer destek yoksa, finansör yoksa, sektör yoksa ve siz hala sektör burada onlar kör diyorsanız, gücünüzü ortak bir projede birleştirin, kazanırsanız hep beraber, kaybederseniz hep beraber olacaktır. Aksi halde 5-10k ytl civarı bir yatırım ile piyasada barınamazsınız.

Bu büyük nitelendirdiğimiz şirketler de zaten çoğu sermayeyi diğer şirketlerden borç veya ortaklık anlamında almakta ve sizin projenize haybeden konmaktadır.

Ayrıca buna benzer bir örneği daha önce bu blogda okumuştuk.
“her ne kadar piyasada satışı yapılan hazır bir uygulama (arkadaşlık sitesi) olsada, bu siteyi açıp, hisse satışı yaparak, siteye sermaye (yatırım da) bulunabileceğini dahi görmüştük”

@Arda bey hangi site veya firma olduğunu sanırım bize hatırlatacaktır.

Söylediklerim, görüşlerim yoruma açıktır.
21. Emre Yılmaz
19 Kas 2007 01:57

@Sunset : katılmadığın startup meblağı konusunda kesinlikle haklısın yinede 10k gibi bir rakamdan asla çekinmedik o yanlış anlaşılmasın üstadım.

“ilk olmanın avantajı” konusunda da haklısın

internette “fma” olası sektorün dinamikleri sebebiyle örneğin 6 kişilik süper bir ekibin yapabilecekleri ile türkiyedeki first mover monopol büyük firmaların yenilmeziği pek de zor görünmüyor gibi gorunuyor bana.

sanki iradeli birileri çıkıp bunu altüst edecek türkiyede gibi geliyor ne dersin ? ve oyunlar değişecek gibi mi ? yoksa biraz komplo teorisi ama facebook microsoftun paravan uydurma şirketi mi veya youtube google’ın ? myspace zaten fox’un ?

bana neden 23 yaşında çok akıllı bir çocuğun zekice kotarılmış bir sosyal ağ projesinin bir anda diğer servislere bu kadar büyük bir tehdit oluşturabilecek logaritmik bir popülerite artışı ile büyümesinin altında başka şeyler var gibi geliyor ?

bu acaip medya desteği falan ?

kıskançlık mı dersiniz ?

yoksa bizi kandırıyorlar mı ?
22. Pasha
19 Kas 2007 07:16

Türkiye’de google çıkar mı ? Zor !!!Ama eğer görürlerse gençleri çok başarılı…

Yukarıda yazdığım yazıda aslında bazı noktaları belirtsemde ek olarak devletin ve şirketlerin ortam sağlama zorunluluğu olması lazım.

İNTERNET POLİTİKASI

Mesela Amerikanın sinema sektöründe hegamonyası, bir devlet politikasıdır. Desteklenir ve zaten desteklenmesi gerekir. Tüm dünyaya politikanızı, kültürünüzü empoze edebilirsiniz.

Amerikada internet desteklenir tabi tüm dünyayı hegamonyanız altına alırsınız. Aldılar bile. Açıkçası beni devletimden çok Amerikada ki şirketler daha iyi biliyor. Hangi eğilimlerim var ne ilgimi çekiyor, google, facebook, microsoft vs. Database kavramı nedir:)))

İnternet yüzyılın yeni büyük icadı ve bu açıdan database bilgileri çok önemli. İnternet dediğimiz şey sadece satıştan ibaret değil.

Türkiye’de ülkemizi dünyaya tanıtan binlerce web sitesi var ve kim destekliyor ? Amerika destekliyor:) Amerika ve google çekleri oda 3-5 kuruşa hosting masrafları.

Geçen günkü habere göre İngiltere’de bütün metro, otobüs, outdoor reklamları Türkiye reklamları ile kaplanmış milyonlarca dolar. Google için Turizm bakanlığı 2 milyon dolar ayırmış

Türkiye’yi dünyaya tanıtan onlarca site var, doğru düzgün kaç tane var ? Yok, çünkü içerik yok, destek yok…Sadece 2 milyon dolarla 500 tane doğru düzgün tanıtım sitesi yapılabilir.

Bir haber çıktı diyelim Türkiye’nin aleyhine, Türkiye’de ki siteler yurt dışında kaç kişiye ulaşıyor ve kaçında milyonlarca kişinin listesi ve kontak bilgileri var da cevap verilsin. Haber çıktığında nasıl gerçek bilgiyi milyonlara iletebileceğiz.

Biz de hala aleyhimize yayın yapan siteler çökertildi diye haber kanallarında gurur duyuyoruz. Ertesi gün siteler yayına çıkıyor ne anladım bu işten. Sen bu konuda ne diyorsun veya kaç kişiye ulaşıp işin gerçeği bu diyebilirsin hiç. Diyebileceğimiz şey Londra metrosunda güzel bir ilan vermek sadece.

İnternet sadece satış değildir arkadaşlık siteleri değildir, dünyaya açılan penceredir ve databasedir.

Kalkıp devlet bizi desteklesin demekte zor, ama ortam sağlanıp bu çalışmaları yapan kişileri bulmak, ödüllendirmek, çalışmalarına ortam sağlamaktır. Arkanda baban yoksa sana kredi veremem diyebilirsan, o çocuk ne yapsın.

Çok umutsuz değilim Allahtan google var da 3-5 kuruş destek veriyor gençlere…:)) Yarın öbür gün gelir satın almalar başlar.

Ama bu kadarla bile bir şeyler yapmaya çalışanlar var, ülkemizde gençler çalışıyor ve bence başarılıdırlar.
23. cem
19 Kas 2007 15:30

Aslında model geliştirilip bunu tekbaşına yapmaktansa bu modeli proje bazında iken daha firmalara pazarlama gibi bir taktik geliştirilebilir. Örneğin Fotoğraf sanatçısı ismi hatrımda olmayan bir arkadaşla tanışmıştık . Oldukça ünlü ve Afrikada yılın 8-9 ayı çekimler için bulunuyor. Gelirlerini ise her sene ziyaret ettiği sponsor firmalar oluşturmakta. Püf noktası ise , doğaya en çok zarar veren firmaların açık noktalarını keşfedip uygun kişiye projeyi doğru pazarlamakta olduğunu kendisinden öğrenmiştim.
24. rd
19 Kas 2007 16:25

@emre, Facebook’a verilen medya desteğinde şöyle bir düşünce var bence: “bu facebook çok hızlı yayılıyor, böyle giderse çok büyüyüp tüm sitelerimizden büyük olacak. bir kaç ay destek verelim, korkulacak kadar büyürse biz destek verdik yoksa bu kadar büyümezdi deriz”.
25. Aşkın Yıldız
19 Kas 2007 16:38

Sermaye guruplarının bu güne kadar plan aşamasındaki hangi projeye destek verdiğini söylermisiniz . şahsen adını vermeyeyim mobil iletişim firmasına başvuruyoruz şöyle bir projemiz var diye adamlar nerdeyse kapıdan kovuyorlar verin projenizi inceleyelim işimize gelirse sizinle irtibat kurarız diyorlar. daha önce arkadaşımında projesini incelediler fikir servis olarak ceplerde kullanılmaya başladı kain haber vermediler hala türk sermayesinin ya gözünü boyayacaksın ya iyi bir muhitin olacak kapıları aralayacak birileri sen ondan sonra gireceksin içeri zaten her şeyin hazırlanmıştır. konu iyice üzücü be arda insan yaşamın gerçeklerini hatırladıkça üzülüyor.
26. WOYWODİN
23 Kas 2007 00:18

demirhan,benim yorumumda ”çocukça” olan nedir? söylermisin.Yorumlarımdaki gerçekçiliğin,seni hayallerin toz pembe dünyasından gerçeklerin siyah beyaz dünyasına götürmesi mi :))))))
27. WOYWODİN
23 Kas 2007 00:21

facebook dahil olmak üzere birçok sansasyonel wen girişimini yapanların önemli bir çoğunluğunun musevi cemaatinden olması da işin gizlide kalan ayrı bir yönü.
28. demirhan
23 Kas 2007 14:14

WOYWODİN

Şaka gibisin, hadi bu şakayı bitir artık Bir kaç yıl sadece okumani tavsiye ediyorum.
29. Erol KABADAYI
23 Kas 2007 17:52

Merhaba Arda,

Çok özür dileyerek araya girmek istiyorum arkadaşlar. Fikirlerinizi beğeniyle takip ediyordun ki araya demirhan arkadaşımızın anlamadığım sataşması girdi.

Arda, lütfen böyle güzel giden mesajlar arasına bu tarz mesajların girmesine izin vermesen!? Buradaki nezih tartışma ortamı yara almasa

Araya girdiğim için tekrar özür diliyorum arkadaşlar. Fikriniz ne olursa olsun onları okumak bana büyük keyif veriyor.

İyi günler,
30. Önder
26 Kas 2007 15:01

Arkadaşlar, bu yatırımcılar kimler? çok merak ediyorum. Internet projelerini takip eden, uygun projeye yatırım yapan (ama genellikle beğenmeyen) 3-5 kişi yada 3-5 firmadan oluşan sabit bir topluluk varmış havası esiyor yazılarınızda.. Eğer gerçeken böyle ise bu kısa listeyi rica ediyorum

Anlatmak istediğim şey, yatırımcı dediğimiz kişinin D.holding yada X gazetesi olması gerekmiyor. Çevrenizdeki küçük esnafa bile gitseniz, emin olun reklam alırsınız. Oradan gelen parayıda kendi reklam bütçeniz olarak kullanabilirsiniz. Elinizde simit gibi, makine gibi, araba gibi bir ürün yokken, herşey sanal ortamda yapılıyorken, siz gidip adamın birinden çuvalla para isteyeceksiniz, o da size hemen verecek.. yok böyle bir GELİR MODELİ.. Bazı arkadaşlar tarafından bazı rakamlar yazılıp, o kadar para yeter-yetmez tartışması yapılmış. Bu rakamları hangi değerleme kriterlerine göre belirliyorsunuz? Neye istinaden bu paraları talep ediyorsunuz? Amaç ciddi ciddi bir iş yapmak mı, emin adımlarla yol almak mı, yoksa “bizim uygun gördüğümüz” yüksek miktarları çok parası olan kişiler bir kumar oynamalı ve bize vermeli” mantığı mı?

Ticaret ister sokakta olsun ister sanal ortamda yapılsın, yaptığınız işin potansiyelini ve değerinizi iyi bileceksiniz. Gerçekçi projelere gerçekçi değer biçeceksiniz. Herşey adım adım olur. Kendine ve projene güvenin varsa, 1 seferde 50.000 YTL talep ettiğin kişiden aylık 1000 YTL iste, hem gidelerini karşıla hem de projen kısa ve orta vadede taahhüt ettiğin yere gerçekten gelirse o zaman masaya daha güçlü otur. Kısa yoldan köşeyi dönme ülkesinde tabii ki kimse bunu tercih etmiyor. Sektör var/yok tartışması da bence gereksiz. internet gökdelenlerde yaşayan 3-5 kişinin finansmanına muhtaç bir sektör değildir. Kendi kendinizi kısır bir döngüye sokmayın ve birilerinin burnunu! kaldırmayın.

Ne sattığın önemli değil, neyi kime nasıl tanıttığın önemlidir. + her işte olduğu gibi; sabır.
31. WOYWODİN
27 Kas 2007 03:21

yatırımcı var ama sektör yok.çünkü hala banka teminatı isteyen tipte yatırımcıla var ve üstelik sektörde parlak fikir sahibi olduğuna inanan kesiminde ”parlak fikirleri” genellikle daha önceden denenmiş iş modelleri.bu sebeple,parlak fikir sahiplerinin iyi bir araştırma ve fizibilite yapmaları gerekir.bundan sonraki adım ise ABD’ye gitmektir.
32. Kirtok
28 Kas 2007 09:35

Arda Bey yazinizda bahsettiginiz konulara genel olarak katiliyorum.

Turkiye’de yaratici, farkli ve isim yapmis bir internet projesi denince aklima sadece itiraf.com geliyor. Diger bahsedilen orneklerin hepsi (yemeksepeti, gittigidiyor, vs) yurtdisinda basarili konseptlerin Turkce versiyonlari. Bunun elestiri anlaminda algilanmasini istemiyorum. Sonucta basarili konseptlerin Turkce versiyonlari da bence onemli bir girisimciliktir.

Turkiye’de internet sektorundeki arkadaslarimla gorustugum zaman cok buyuk bir potansiyel oldugunu dusunuyorum. Gerek nufusumuz, gerek hizla artan internet kullanimi, bence Turkiye’yi onemli bir pazar kiliyor.

ABD’de 2007 yili sadece tatil donemi eticaret rakamlarinin 33 milyar dolar olmasi bekleniyor (Kasim son haftasi ile aralik son haftasi arasi). Bu yapilan ongorude 2006 yilina gore 21% bir artis goze carpiyor. Bu rakamlar gosteriyor ki eticaret Amerika’da dahi doyum noktasina ulasmadi, hatta emekleme asamasinda bence. Turkiye’de ise henuz dogum asamasinda.

Amerika’daki venture capital firmalar ve angel investorlar her ne kadar web 2.0 ve social sektorlere yogunlasmis olsalar da portfoylerinde mutlaka daha az risk tasiyan ecommerce firmalari tasimak istiyorlar. Ancak Turkiye’de cok dogru olabilecek bir proje dahi bu yatirimcilarin eline ulasmiyor. Aslinda dogru satis teknikleri ve sunumlarla Turkiye internet sektorune getirilebilecek milyarlarca dolar var.

Bunun yani sira dogru niche sektorler secilerek yatirimcisiz ya da kisisel kucuk yatirimlarla cok basarili projeler yapilabilecegini dusunuyorum. Cunku Turkiye internet sektoru halen bircok konuda cok bakir bence.

Calismalarinizda basarilar
33. WOYWODİN
29 Kas 2007 03:53

Türkiye’de yaratıcı bir iş modeli yoktur.Türkiye’de yurtdışında olan örneklerin başarılı taklidleri vardır sadece.Yaratıcı fikir,eşi benzeri olmayan bir iş modelini yada eşi benzeri olmayan yeniliği gerektirir.taklidi değil
34. Efe optik
21 May 2008 16:35

Samimiyetle söyleyebilirim ki Türkiye interneti minimum 3 yıl geriden takip ediyor, 10 senedir internetin nasıl geliştiğine şahit oldum, 2-3 sene önce web sitesi ne bilmeyenler şimdi 5 sayfa temp sitesiyle övünüyor, bir aşama ileri gitmiş olanda yeni yeni seo ile v.s. tanışıyor. Durum aslında iyiye gidiyor ama bizde dürüst işini yapan kişi az. Bilmeyeni kazıklama mantığı yerine yaptığı işle işi iyi tanıtsa temp yapmaktansa bir içerik atıp adamın netten satış yapmasını sağlasa belki de bu işin önü bir anda açılacak, insanlar nete farklı gözle bakmaya başlayacak. Birde dışarıya bakıyorum alakamız yok. Bizde ki ekonomik şartlar bakış açısı en büyük etkenler. Verilen örneklere de baktım sadece taklit?