EBİ siteleri hakkında okur analizi

22 Ocak 2008 | Analiz |

Yazar: Arda Kutsal

Geçtiğimiz günlerde bir e-posta aldım. Gönderen kişi postanın ekinde bir de yazı göndermişti. Kısaca Webrazzi‘yi uzun zamandır takip ettiğini ve beğendiğini belirttikten sonra şunları yazmıştı.

“Dışarıdan yazı yayınlıyor musunuz bilmiyorum, ama bu kadar zaman siz değinmeyince içimdeki bir yarayı yazayım dedim.

Bir miktar çalıştığım bir şirket olması ve başka sebeplerle adımın yayınlanmasını istemiyorum.
Elimden geldiği kadar içten olmaya çalıştım yazarken, saygılarımla.“

Her ne kadar Webrazzi‘de yapmadığım bir uygulama olmasına karşılık yazının sizlerin ilgisini çekeceğini düşünerek, gönderen kişinin de gizlilik talebine saygıyla adını yayınlamadan yazısını paylaşmak istiyorum.

EBİ Sitelerine Çok Yazık Oldu

Bir zamanlar EBİ siteleri ortalığı hallaç pamuğu gibi atardı. Bir itiraf.com vardı ki, sürekli olarak bütün gazeteler onu yazardı. Hatta Doğan Grubu ile Uzan Grubu‘nun kavgası bile bir itiraf.com itirafı vesilesiyle Hürriyet‘e olan haberle başlamıştı.

Siberalem.com vardı ki, Türkiye‘nin neredeyse tek komünite/arkadaşlık platformuydu. Hürriyet Gazetesi‘ne manşetten giren tek site olmuştu (Budapeşte single turuyla). Yonja filan ya yoktu, ya çok gerilerdeydi.

Hele ideefixe. Elektronik ticaret sitelerinin kentli, samimi yüzüydü.

Bugün hepsi çok kötü durumlarda. Dün Alexa ilk 20‘de olan siteler çoktan ilk 100‘den düştü.

Özellikle itiraf.com ve siberalem.com için acaba bunlar “modaları geçen” faaliyetlerdi ve o yüzden mi düştüler? Yahut “Facebook varlığı mı hırpaladı bunları?” diye düşünüyor insan.

Fakat, Facebook‘tan yahut Netlog‘dan çok önce başladı düşüş.

Akla gelen makul bir olasılık şu:

Bu siteler, kurum değil kişiler üzerinden yürüyen sitelerdi.
İtiraf.com, Ersan Özer; Siberalem.com da Metin Solmaz adıyla özleşmişti. Ideefixe.com ise, Ersan Özer ve Metin Solmaz‘ın kişisel çabaları ve geçmişte Anet‘te yöneticilik yapmış, şimdi de Doğan Sosyal Platform A.Ş.‘nin Genel Müdürlüğünü yapan Deniz Karabacak‘ın yönetimiyle yürüyordu. Bu isimlerin üçü birden peş peşe gruptan ayrıldı. Yerlerine de asistanları geçti.

Bütün bunlar 2004‘ün son, 2005‘in ilk aylarında oldu. Arkasından sitelerin hızlı yükselişi bir yıla yakın bir süre daha devam etti. Eski ve oturmuş siteler olduklarından, internet kullanıcısı sayısı da hızla arttığından bu yükselişi de normal karşılamak lazım.

Geçen zamanda bu üç siteye de neredeyse hiçbirşey yapılmadı. İtiraf.com, olduğu gibi kaldı. Siberalem.com‘un işlevleri olduğu gibi kaldı, kurum kimliği Match.com‘a benzetildi. Herkes sitesini sosyal ağlara yaklaştırırken, Siberalem.com “Yalnızlığın alemi yok” diyerek yalnızların, çaresizlerin sitesiymiş gibi davrandı.

Ideefixe.com, bilgisayar ve sair malzeme satışını durdurdu, kültür ürünlerine döndü. Beklenenin aksine kitap satışı da küçüldü.
Çok gerisindeki KitapYurdu.com yaklaşık dört katı trafik ve satış hacmine ulaştı. Eskiden bir sanal fuar olurdu, herkes onu konuşurdu. Son sanal fuarı duyan oldu mu?

Derken geçtiğimiz aylarda Siberalem.com ve İtiraf.com nihayet yeni versiyonlarını açtılar. İtiraf.com, “alkış” filan gibi bir kısım özellik eklemiş olsa da trafiğini kıpırdatamadı. Siberalem.com ise yaklaşık Türkiye‘nin muteber teknoloji firmalarından Yoğurt tarafından 3 yıla yakın süren ve birkaç ay önce açılan “yeni versiyon” yazılımı sonucunda yeni ne yaptı, ben şahsen bulamadım.

Siberalem.com, televizyon lansmanına hazırlanıyormuş. Türkiye’de her batmakta olan iş, lansman yapar. Hatırıma Turk.net, HemAlHemSat.com filan geliyor. Bunların düşüşleri tam lansmanı ertesine denk gelmişti.

Türkiye’den çıkan en orijinal ve başarılı işler arasındaydı bunlar. Çok yazık oldu. Umarım toparlarlar.

Açıklama: Yazının yazarı eski bir EBİ çalışanıdır ve adının açıklanmasını istememektedir.

Kişisel olarak bu yazıya birkaç ekleme yapmak istiyorum. Söylenenlere katılmamak elde değil. Özellikle İtiraf.com ve Ideefixe.com için bir düşüş kesinlikle gözle görülebiliyor. Ancak SiberAlem.com‘un hala kârlı bir yapıda olduğunu da tahmin edebiliyorum. Sosyal ağlar ile arkadaşlık sitelerinin birbirinden farklı kitlelere hitap ettiğini, arkadaşlık sitelerinde arananın sosyal ağlarda bulunamayacağını savunan bir kişi olarak, arkadaşlık sitesi kıvamındaki girişimlerin gelir modellerini sürdürebileceklerine inanıyorum. Ülkemizde SiberAlem.com‘un trafik anlamında bir düşüşü söz konusu olsa bile bunun gelir anlamında ne kadar etki yarattığını ancak yetkili ağızlar bilecektir ama durumun tehlike seviyesinde olacağını tahmin etmiyorum.

Dediğim gibi şu aşamada sadece tahmin ediyorum. Konuda adı geçen sitelerin özünü bilen, detay paylaşmak isteyen ve fikirlerini belirtmek isteyen yetkililer ya da taraflar olursa memnun olurum. Yorumlarla bu yazının çok daha zenginleşeceğine inanıyorum.

16 Yorum »

Yazıya link verenler (Trackback URL)

1. EBİ siteleri üçü birarada satışa hazırlanıyor, TechnoLogic
14 Feb 2008 13:19

2. İdeefixe, İdefix, İdefiks ve Bir İnternet Kitapçısının Hikayesi - Ahmet KIRTOK
05 Mar 2008 21:24

Yorumlar (Bu yazının yorumları için RSS)

1. Devrim Demirel
22 Jan 2008 13:43

Bu tespitlerde elbette doğruluk payı vardır.

Ancak bahsi geçen tüm ürünler “eski” ürünler.

Yaşamın doğası gereği organizmalar gibi web şirketleri de doğar, büyür, yaşlanır ve ölür. Bu eşyanin tabiatıdır.

Karlı olsunlar olmasınlar, veya bu düşüşün gerekçeleri ne olursa olsun; İtiraf, Ideefixe, Siberalem, hepsi yaşlı ürünler.

Web 1.0 günlerinin başarılı, ama bugün yaşlanmış ürünleri. Artık genç, alımlı, sağlıklı ve çok daha ciddi rakipleri var. İtiraf.com ülkedeki belki dünyadaki ilk kullanıcı katılımlı ürünlerinden biridir, ve zamanında tüm Türkiye onu konuşuyordu ama artık ölmek üzere olan bir dede İtiraf.com.

Bu ürünlerin trafik grafikleri incelendiğinde, BERİL Teknoloji’nin Yonlendir.com’u, 2000′li yılların Mynet.com’u ve diğer tüm yaşlı internet ürünleri ile aynı durumda oldukları gözlemlenecektir.

Açıkçası Mynet dahil ben tüm bu bahsettiğim ürünlerin toparlanabilip yukarıya doğru büyüyebileceğine inanmıyorum. Satılsalar ve çok ciddi yatırım alsalar dahi…

Zaten Mynet’in bir satış gerçekleştirebilmek için ciddi ataklar yapmasının sebebi de budur.. Eğer bunu başaramazlarsa tamamen yok olacaklar… Maalesef çok geç kaldılar.

(Şu anda sadece Blogcu’nun Mynet’in trafiğinin yarısına erişmiş olduğu az evvel Alexa’da farkettiğim ilginç bir istatistik).

Yeni ürünler iyidir.
2. senel
22 Jan 2008 15:55

İnternet sürekli büyüyor, büyüdükcede gelisiyor, gelisirken kullanıcılarda kendilerini gelistiriyorlar.

Bu ürünler Siberalem, Mynet evet eski ürünler, ancak kendilerini yenilememis ürünler olduğu icin basarı oranları düştü, Yahoo’da cok eski bir ürün ama dinamizmi her zaman korumus ve doğru zamanda doğru seyleri yaparak kullanıcılarını elinde tutmayı basarmıstır.

En basit örnek Mynet’in yıllardır sinema sayfası vardı ama hep basarisizdi, sonunda gitti Beyazperde’yi aldı demekki bazı seyleri yapmayı beceremiyor.

O yüzden bu firmaların yaptıkları iş modellerinin hala gecerli ve doğru olduğunu eskimeyeceğini düşünüyorum, ancak gelisen internete ayak uydurmayı basarabildikleri sürece.

Senel
3. Sunset
22 Jan 2008 18:02

Ersan Ozer, medyayla iliskilerini kullanarak sitelerinin tanitimini cok iyi yapti. Sektor buyudukce, medyanin internet uzerinde manipulasyon etkisi de azaldi.
Ideefixe’nin dususunde adinin iticiliginin ve zorlugunun payi oldugunu dusunuyorum. Internetin buyuyecegini ve kitap gibi ucuz bir urunde hedef kitlenin cok genisleyecegini hesaplayamadilar sanirim.
4. petnos
23 Jan 2008 00:11

valla yenilenmek şart bu zamanda. insanlara trend olan şeyleri sunmak gerekiyor kanısındayım. bu tasarım olur, içerik olur ne gerektiriyorsa onu yapmak için tespitler yapmalı ve bunların sonrasında yeni değerler üretilipkişilere sunulmalı. eskiler sıkıntıda ama işini bilenler değil. yahoo örneği verildi bunun için. doğru zamanda ve doğru yerde gerekeni yapmak lazım.
5. Ersan Özer
23 Jan 2008 03:32

O süreci bizzat yaşamış biri olarak bu değerlendirmeyi ben de değerlendireyim.

itiraf.com hakikaten editöre bağlı bir site. Gelen itirafları 1000 ayrı kişi seçse ortaya 1000 ayrı site çıkar. Keza deneyimlerime dayanarak, Türkler’in dilbilgisi ve kendini yazılı ifade etme konusunda da pek parlak olmadıklarını söyleyebilirim. Hal böyle olunca, gelen itirafları seçme dışında ‘düzeltme’ de yine itiraf.com’u fazlasıyla editör odaklı bir site yapıyor.

Fakat ben yine de itiraf.com’un öldüğüne inanmıyorum. Saat şu an 03:30. Yeni itiraflar yayınlanalı 3,5 saat olmuş ve 144 alkış (bir nevi digg) alan itiraf var. Benim gibi web sitesi yapanlar, insanları üye yaptırıp siteye katmanın ne kadar zor olduğunu bilir. Bence bu kadar ‘alkış’ itiraf.com’un halen -en azından- yaşadığını gösteriyor.

Ancak Devrim’in dediği de doğru. Her canlının, cansızın bir ömrü var. Hele de pop ürünlerin daha da kısa bir ömrü olduğu düşünülerse itiraf.com’un halen yaşaması bile mucize sayılabilir.

Bu arada, bir düzeltme yapayım. ideefixe’in ideefixe olduğu günlerde benim siteye hiçbir katkım yoktu. Siberalem, itiraf.com, ideefixe apayrı operasyonlardı ve ayrı kişiler tarafından yönetiliyorlardı. Hatta aralarında bir rekabet vardı diyebilirim.

Arda’nın dediğine katılıyorum. Siberalem’in gelirlerinde ne kadar düşüş yaşadığı tartışılır. Alexa’ya bakarsanız istanbul.net’in eğrisi de olumsuz yönde ilerliyor. Fakat ben sitenin gerek gelir gerek yeni üye alma konusunda bir küçülme yaşadığını söyleyemem. Burada belki de ‘reach’ kavramını anlamak gerek. Bu aşağı giden eğriye bakarak, bu sitelerin Türk internetinin hızıyla büyümedikleri söylenebilir. Fakat bu, onların küçüldüklerini dair kesin bir gösterge değil. (En azından benim örneklerimde böyle.)

Bir cevapla bitireyim. Sunset rumuzlu arkadaş, benim kişisel ilişkilerim sebebi ile itiraf.com’un basında çok haber olduğunu söylemiş. O zamandan bu zamana 5 sene geçti. Ben asıl ondan sonra medyada yöneticilik yapacak deneyime, olgunluğa eriştim. Ve haliyle de şu an çok daha geniş bir çevrem var. Ki yaşımız ilerlediği için de çoğu yönetici konumunda. Sunset’in mantığı ile şu anda yaptığım sitelerin de basında çok haber olması lazım. istanbul.net ilk açıldığı dönemde Posta’ya haber olmuştu. Bir daha da basından kimse esamesini okumadı. Çok doğal, çünkü haber değeri yok. Uzmantv ise haber olmaya başladı. Daha da çok olacaktır muhtemelen. Çünkü haber değeri var. Aydın Doğan değilseniz, ne kadar ilişkiniz olursa olsun, haber değeri olmayan bir şeyi defalarca haber yaptırmanız mümkün olamıyor.
6. Haluk Akın
23 Jan 2008 04:37

İsmi gizli arkadaş harika yazmış. Muhtemelen EBİ’de beraber çalışmışızdır kendisiyle. Zaten bu kadar iyi Türkçe ve bu kadar çok bilgi bir araya geldi mi aklıma iki-üç kişi ya geliyor ya gelmiyor.

Her neyse,

İtiraf.com’dan bir ürün olarak bahsedilebilir ve yenilenmesinin zor olduğu söylenebilir.

Öte yandan aynı söylem siberalem ve ideefixe için geçerli olmaz. Bu markalar yenilendikçe ve doğru yönetildikçe ileriye güvenle bakabilirler. Bugün bile ideefixe ve siberalem halen internette markadırlar. Eğer doğru şekilde yönetilirlerse önlerinin açık olduğuna eminim.
7. Murat
23 Jan 2008 08:29

Güne itiraf.com ile başlardım; süper bir içerikti. Siberalem.com’dan çok insanla tanıştım, süper bir yerdi. Ideefixe.com’dan çok kitap aldım, ilgiyle takip ettim; orası da süperdi. Yıllardır unutmuştum, bu yazıyı görünce hatırlayıp döndüm üçüne de. İtiraf.com çok itici bir yer haline gelmiş. Siberalem.com gecekondu idman yurdu olmuş. Ideefixe.com da didaktik alıntıların filan bulunduğu burnu büyük bir vitrinden ibaret bir yer haline gelmiş. Çok yazık olmuş. Çok. Bu ülkeden ne zaman birşeyler çıkacak gibi olsa, başını çekenler basar gider, geri kalanlar devam edemez.
8. Ufuk Selçuk
23 Jan 2008 13:20

Ben 98-2001 yılları arasında İdeefixe’te çalıştım.
İtiraf ve Siberalem’in doğuşuna tanıklık ettim. Ama onlar hakkında fazla bir şey söyleyemem.

İdeefixe’in web 2.0 trendine katılamadığını izleyebildim. “Fikir kulübü” var ama bir türlü işletilemedi ve pek de üzerinde durulmadı gördüğüm kadarıyla.

Bence elektronik ve diğer şeyler satması da markayı zedeledi. İdeefixe “en büyük online kültür ürünleri mağazası” durumundan “bir online mağaza”ya döndü. Bunların elbette bu duruma etkisi olmuştur… Site sabitti ama hangi konuda sabit olduğu kayboldu. Kitaba dönüşü bence anlamlı ve olumlu bir harekettir. Ama burada da kalamaz, genişlemeli ama “kültür” üzerine düşünerek, kültürde durarak. Bence açılacağı mecralar hala var.

İde için kaçan trenler bence kültürel etkinliklerin bilet satışı ve ikinci el kültür ürünleri satışıdır. Bu iki konu ayrı kategoriler olarak başkalarınca kapatıldı.

Sorun bir boyutu da kitap işinin kendi içindedir bence. Bu durumun da diğer sitelerden ayrı incelenmesi gerekir. 90′lar kitabın hala önemli ve popüler olduğu bir dönemdi. Ayrıca müzik ve video şimdiki kadar fazla indirilmezdi… Bedeli ödenirdi.

Kitap piyasasında 2001′den sonra genel bir daralma, sığlaşma, tekelleşmeye bağlı olarak renksizleşme olduğunu da düşünüyorum. Bu dönemde birkaç büyük dağıtımcının çöktüğünü veya küçüldüğünü, toplam dağıtımcıların yayınevlerinden çektiği yeni kitabın 150 adetle sınırlandığını bizzat gördüm.

Ayrıca o zamandan bu yana CV’sine “kitap okumuyorum” yazabilecek tiplerin ortaya çıktığını, hatta çoğaldığını görüyor ve şaşıyorum. Okumamanın normalleşmesi, yayılması, okumamanın muteber hatta iktidar olması sözkonusu. Genel bir kültürel düşüşten bahsediyorum kısacası. Bunun İnternet’teki karşılığını gazetelerin galeriye dönmesi; tercihin yazıdan görüntüye kayması ile de karşılaştırabiliriz.

İdeefixe’in durumu bahsedilenlerin hepsiyle birlikte bu açılardan da değerlendirilmeli.
9. Metin Solmaz
23 Jan 2008 14:16

Ben de ortalama laflarla olsun topa gireyim madem.

O vakitler itiraf.com haber olmanın suyunu çıkarmıştı. Hiçkimse ve dahi hiçbir site itiraf.com kadar haber olmamıştır. İtiraf.com’un heryeri haberdi. Üstelik bir de çok acayip teferruatlar ben biliyorum basından gizlenen ki Ersan’da kimbilir daha neler vardır. İlişkiler konusunda da boşverin Ersan’ın ilişkilerini, Aydın Doğan bizzat uğraşsa bu kadar effektif itiraf.com PR’ı yapamazdı bence. Takma/yapay dururdu.

İtiraf.com çok fazla Ersan editoryalıyla özleşmişti. Bence EBİ yahut başka birisi itiraf.com’u geçen zamanda daha iyi yönetemezdi.

Ideefixe konusunda da ben bir en başında yönettim, sonra da birkaç kere zor zamanında başına geçtim. Asıl yükseliş döneminde başında Deniz vardı. Idee’nin kültür ürünleri satışında düşme olup olmadığını bilmiyorum ama varsa da bu bir bitiş filan değildir, toparlayacaktır.

Siberalem’in Ersan ve Arda’nın da dediği gibi ticari olarak geri gittiğini zannetmiyorum. Bu arada hala benim kurduğum ekip var başında ve taş gibiler maşşallah.
10. Sunset
23 Jan 2008 15:20

@Ersan Ozer: Medyanin icinde olmanin ve iliskilerini kullanarak siteni iyi pazarladigimi soylememin neresine bozuldun? Neden simdi eskisi gibi olmadigina ikinci cumlemde deginmistim. O zamanlar Turkce icerik cok azdi, Turkleri hedef alan yabanci servis neredeyse yoktu, medya ise bu sektore daha tam bulasmamisti. Simdi tam tersi..
11. cem vatandaş
23 Jan 2008 23:21

İdeefixe ilerliyen zamanlarda doğru yatırım ile çok güçlü bir yapıya kavuşabilir. Bilinçli bir kullanıcısı mevcuttur. Siberalem her zaman getirisi olan bir site olcaktır. Ancak eski günlerini ise mumla arayacaktır. İtiraf.com ise üzerinde konuşulmaya bile değmez.
12. Pasha
24 Jan 2008 21:25

Günümüzün şekillendirilen tüketim toplumu al kullan sıkıl (çabuk sıkıl) at kıvamındadır. Teknoloji ve bilişim konusunda durum daha da vahimdir. Telefon aldığınızda bir hafta sonra sonra yeni bir şey çıkacaktır ve daha iyisi olması muhtemeldir, keza bilgisayar, tv vs…Üstelik ücret vererek aldığınız şeyler bunlar, günümüz kitlesi için aldığı anda yeni bir şey için gözünü başka tarafa çevirir.

İnternet (siteler) ise canınızın yanmadan aldığınız bir üründür. Sıkıldığınızda kolayca bırakabilirsiniz. Bir gün bir site çıkar trendy olur, 3-5 ay sonra başka bir site çıkar (facebook) komple cümbür cemaat oraya geçer. Facebook şimdi trendy seneye bu zamanlarda başka bir site üzerinde vay be demiş olacağız.

İtiraf.com, Ideefixe.com, Siberalem.com gibi sitelerin şansı rakipleri ve alternatifleri olmadığından öne çıkmalarıydı. Kabul etmemiz gerekir ki aynı zamanda başarılı projelerdi.

İtiraf çıktığında vay be neler varmış diyorduk, şimdi televizyonlar bile itiraflarla doldu. Tıpkı Levent Kırca gibi şimdi esamesi okunmuyor iski espirilerinin. Trt gibi tek kanal ve alternatif kalsaydı hala Levent Kırca izlerdik. Ben bile eskiden iyi tasarımcıydım, şimdi çoluk çocuk beni katlıyorlar.

İnternet markaları için doğarlar, hit olurlar sattınız sattınız yoksa ölürler. Bir yenisi kapıdadır. Bir şey yapmak önemli olsada orada kalmak çoook zordur

Kral öldü, yaşasın yeni kral…
13. İsmini Vermek İsyemeyen Bir İzleyici
07 Feb 2008 16:31

Çok güzel noktalara değinip çok güzel analizler yapmışsınız ama biraz da tüketici(!) gözüyle bakarsanız yakalayacağınız başka bir gerçek var.

2000′li yılların en başındaki EBİ’nin altın yılında internet daha zevkliydi sanki.

Henüz bu kadar yaygınlaşmamıştı, toplumun büyük bir kesimi için ütopyaydı ve bu da bir “internet sınıfı” oluşturuyordu.

Üyeleriyle ayakta duran sitelerde bu sınıfın özelliklerinden çok iyi yararlandılar.

Murat’ın dediği gibi gün; itiraf.com ve nescafe ile başlar, siberalem’le devam ederdi.MP3 henüz patlamamış, ideefixe’den kaset alırdık..

Belki çok nostaljik zamanlar değil ama ben nasıl hala Commodore - Amiga zamanımı özlüyorsam, Internet’in eski zamanını, EBİ sitelerini ve ICQ’yu özlüyorum…
14. ismini vermeyen başka bir izleyici
07 Feb 2008 18:05

Zamanında Ersan Özer’i itiraf.com ofisinde (siberalem karşı masada oturuyordu) ziyaret edip, kahvesini içtiğimiz zamanları anımsadım. Commodore, Amiga, itiraf.com, ve tüm bunların yaşandığı tüm zamanlar özlenesi oldu gerçekten. İnternet çok pahalıydı, yavaştı ama dünyada olduğu gibi özgürdü