Oyun içi reklamların oyuncular tarafından nasıl algılandığına ve bu kampanyaların markalara ne gibi faydalar sağladığına dair yurtdışında bazı çalışmalar olmuştu. Ancak Türkiye’de henüz rakamsal verilere dayanan bir çalışma ile karşılaşamadık ve buradan yola çıkarak kendi oyuncularımızla bir dizi çalışma yaparak bu konu ile ilgilenen herkesin işine yarayacağını umduğumuz veriler elde etmeyi amaçladık.

Araştırmalarımızın ilki olan bu çalışmada, marka ve tüketicileri eğlence odaklı mecralarda buluşturan bir pazarlama iletişimi aracı olarak oyun içi reklamların etkinliğini araştırmaya çalıştık. Bu kapsamda Townster oyuncularından 162 kişilik bir örneklem seçtik ve Townster içerisinde oyun içi reklam kampanyası yapmış dört farklı marka belirledik. Örnekleme; oyun içi reklam kampanyalarının öncesinde ve sonrasında nicel yöntemlerden anket yolu ile markalar hakkında benzer sorular sorarak elde edilen verileri karşılaştırmalı olarak derledik.

Aşağıda, oyunculara sorulan sorular ve verilen cevapları inceleyebilirsiniz:

1) Aşağıdaki markaları daha önce duydunuz mu?

Bu soruya her markaya ait kampanyayı görmeden önce ve gördükten sonra “Evet” cevabı veren oyuncuların yüzdesel oranları aşağıdaki grafikteki gibi:

Bu grafikteki sonuçlara göre, oyun içi reklamların markaların bilinirliğine olumlu yönde katkı yaptığını söyleyebiliriz. Bu katkı, henüz marka bilinirliği istenilen seviyede olmayan yeni markalar için çok daha yüksek olabilmektedir.

2) Aşağıdaki markalara ait son dönemde gördüğünüz bir reklam hatırlıyor musunuz?

Bu soruya her markaya ait kampanyayı görmeden önce ve gördükten sonra “Evet” cevabı veren oyuncuların yüzdesel oranları aşağıdaki grafikteki gibi:

Yukarıdaki grafikte de görüleceği gibi, oyun içi reklam kampanyaları her marka için reklam hatırlanma oranı artış gösteriyor. Bu artış, reklamları daha az hatırlanan markalar için daha fazla olabilmekte.

3) Aşağıdaki markalar ile ilgili düşünceleriniz nedir?

Bu soruya her markaya ait kampanyayı görmeden önce ve gördükten sonra o marka ile ilgili tutumlarını belirten oyuncuların yüzdesel oranları aşağıdaki grafikteki gibi:

Markalar karşı olumlu düşüncelere sahip oyuncular incelendiğinde; oyun içi reklam kampanyalarının, tüm markaların algısına olumlu katkı sağladığı söylenebilir. Reklamlardan sonra, markalara karşı nötr tutum izleyen oyuncu kitlesinin çok büyük bir kısmı markalar hakkındaki görüşlerini olumlu yönde değiştirmiştir.

4) Aşağıdaki markalara ait reklamları oyunda gördüğünüzde ilk tepkiniz ne oldu?

Bu soruya her markaya ait kampanyayı görmeden önce ve gördükten sonra “Olumlu”, “Nötr” veya “Olumsuz” cevabı veren oyuncuların yüzdesel oranları aşağıdaki grafikteki gibidir:

Genel olarak bakıldığında, oyuncuların büyük çoğunluğunun oyun içi marka reklamlarına karşı olumlu veya nötr bir tutum sergilediği söylenebilir. Marka 3′e karşı olumsuz tutumların diğer markalara göre daha fazla görülmesinin nedeni markanın genel olarak olumsuz bir imaja sahip olmasından veya oyunda yer alma kurgusunun oyuncular tarafından olumlu karşılanmamasından kaynaklanabilir.

Sonuç

Tüketicilerin dikkatini klasik mecralarda yer alan reklam mesajlar ile çekmenin gün geçtikçe zorlaşmasıyla, pazarlamacılar ürün ve markalarına ilişkin mesajlarını aktarmak için hedef kitlelerin dikkat ve ilgilerini çekebilecekleri yeni mecralar kullanmaya yöneliyor. Bu bağlamda birçok şirket reklam mesajlarına online oyunlar içerisinde yer vermeye başlayarak marka ve ürünleri için özel kurgularla oyun içi reklam çalışmalarından yararlanıyor.

Tüketicilerin klasik reklam ortamlarından uzaklaşması, internet mecrasına yoğun ilgisi ve oyun sektöründeki gelişmeler, oyun içi reklamların önemini arttırıyor. Markanın, eğlenceli bir oyun deneyimi ile tanıtılmasını amaçlayan oyun içi reklamlar, beraberinde birçok avantaj getirmekte.

Oyun içi reklam çalışmalarında tüketicinin oyun içerisinde marka ile doğrudan etkileşim kurması ile birebir marka deneyimi yaşaması sağlanıyor. Çoğu tüketici, geleneksel mecralardaki reklam mesajlarını kaçırırken, oyun içi reklam uygulamaları, eğlenceli bir deneyim sunma ve oyuncunun tüm dikkatini canlı tutma özellikleriyle hedef kitlenin dikkatini reklam mesajına çekmekte başarılı olmakta.

Pazarlama mesajları ile tüketicileri bunaltmayan oyun içi reklamlar, marka ve tüketiciler arasında gönüllülük esasına dayanan, eğlencenin ön planda olduğu ilişkiler yaratarak, tüketicinin olumlu deneyimini arkadaşlarıyla da paylaşmasını sağlıyor.

Markalar küresel ölçekteki oyunlar ile küresel imajlarını güçlendirebilirler. Fakat özellikle yerel pazarlarda yer alan oyunları kullanarak ve yerel pazarın dili, oyuncu davranışları, yerel pazara ait görsel öğeler gibi unsurları göz önüne alarak yerelleştirdiklerinde, verilmek istenen mesajın ulaşma başarısı ve etkinliği çok daha yüksek olacaktır. Bunun yanında, tüm oyun içi reklamların odak noktasında tüketici ve markanın eğlence odaklı bir deneyim etrafında buluşmasının yer aldığını tespit ettik. Bu unsurların her yerelleştirme aksiyonunda mutlaka dikkate alınması gerektiğini düşünüyoruz.

Günümüz tüketicisinin, katılım gösterme, etkileşim odaklı ve eğlenceli deneyimler yaşama gibi birçok beklentisini karşılayan oyun içi reklamların önümüzdeki yıllarda da markalar için git gide önemini arttıran bir pazarlama iletişimi çalışması olması muhtemel gözüküyor. Tüketici davranışlarının en temel belirleyici özelliklerinden olan coğrafi bölgesel farklılıklarının göz önünde bulundurulmasıyla oluşturulan farklı coğrafyalara yönelik farklı oyun içi reklam kurgularının markalara avantaj sağlamakta önemli bir rolü bulunuyor.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Gece yarısı bir arkadaşınızın doğum gününden eve geldiniz. Sabah alarm çalıyor. Tüm yorgunluğunuza rağmen işe gidip yarım bıraktığınız işlerinizi toparlamanız lazım. Zorlukları aşıp ulaştığınız işyerinde bilgisayarınızı açtığınızda işe odaklanamadığınızı ve kısa süreli bir dinlenme veya uyku sonrası odaklanabileceğinizi fark ettiniz. Özel tasarlanmış karanlık odaya geçiyor, kanepeye uzanıp geçip derinden gelen klasik müzik eşliğinde dinlenmeye başlıyorsunuz.

İşyerinde çalışma ortamı özellikle küresel anlamda sektör devi şirketlerin ofis fotoğraflarını paylaşması ile daha çok konuşulmaya başlanan bir olgu haline geldi. Özellikle yaratıcılığın diğer parametrelerden daha kritik olduğu teknoloji şirketlerinde uygun çalışma ortamı büyük önem taşıyor. Bu noktada ülkemizde de bazı teknoloji şirketlerinin kararlı adımlar attıklarını duyuyoruz ve bu yaklaşım herkesi memnun ediyor. Ancak bu yaklaşımın ardında gösteriş değil samimiyet olmalı, bunu da zaman gösterecek. Ülkemize bir örnek olması açısından ilk paragrafta ipuçlarını verdiğimiz ofiste beraber bir gezintiye çıkalım.

İtalya’nın Torino şehrinde mükemmel doğa zenginliklerinin arasında bir şirket var. Divitech 1997yılında temelleri atılmış, araç takip, navigasyon, operasyon merkezi ve iletişim çözümleri üreten bir teknoloji firması. Kararlı büyümesini yıllardır sürdürüyor.

Divitech’in sıcak ortamı şirketten içeri girdiğiniz andan itibaren dikkatinizi çekiyor. Çalışanların pozitif enerjisi açık ofisin risklerini ortadan kaldırıyor. İki katlı bina büyük bir alana kurulmuş durumda. Divitech’te ilk katta açık ofis ve CEO’nun mütevazi odası mevcut (CEO kısmına yazının ilerleyen kısımlarında ayrıca değineceğiz). Üst katta ise ünlü Topcon şirketi ile ortak kurulan Tierra şirketinin yöneticilerinin odası var. Üst kata çıktığınızda toplantı odalarının yanında çalışanların yalnız çalışabilecekleri veya kitap okuyarak dinlenebilecekleri kütüphaneyi gördüğünüzde farklı bir ortamda olduğunuzu hissediyorsunuz.. Açık ofise inanan bir yapıları olmasına rağmen çalışanlara yalnız çalışabilecekleri ortam da Divitech tarafından sağlanmış. Bu yaklaşımın altında yatan en önemli motivasyon da yaratıcılığa olan inançları.

Yaşam alanları öncelikli
Alt kata tekrar indiğinizde sizi bir mutfak karşılıyor. Çalışanlar buraya taze meyve, kurabiye, börek gibi yiyecekleri evlerinden veya bahçelerinden getiriyorlar. Mevcut fırında da istediklerini pişirebiliyorlar. Tüm sıcak ve soğuk içecekler tahmin edeceğiniz üzere ücretsiz. Divitech çalışanın aylık kola maliyetini hesaplayarak buzdolabına kola koymaktan vazgeçmiyor. Mutfağın yanında sauna, jakuzi, duşlar ve spor aletleri ile sizi bir spor salonu bekliyor. Salon aktif olarak kullanılıyor.

Spor salonundan çıktığınızda sizi mükemmel bir bahçe bekliyor. Divitech bahçeyi yaptırmak istediğinde mimar bahçenin çok büyük olduğunu bunun büyük kısmını otopark yapabileceklerini söylemiş. Ancak Divitech bu öneriye karşı çıkmış ve insanlara yaşam alanı kalması gerektiğini savunmuş. Bugün Divitech’in otoparkından büyük bir bahçesi var. Bahçede barbekü ve çeşit çeşit ağaçlar mevcut.

Asıl sürpriz ise geçen yıl yaptırılan açık havuz. Divitech’in açık havuzu Türkiye’deki birçok spor merkezinin havuzundan büyük. Havuzun karşısındaki evlere gözüm takıldığından beni uyardılar. O evlerde kimse oturmuyormuş. Çünkü Divitech çalışanları aileleri ile havuzda vakit geçirirken rahatsız olmamaları için havuza bakan evleri kiralamış.

İstisnalar kaideyi bozmaz
Divitech’te temizlik personeli yok. Her çalışan yaşadığı ve kullandığı alanı temizlemek ve düzenli tutmakla sorumlu tutuluyor. Kişisel inisiyatif ve sorumluluk duygusunu sadece iş anlamında değil, iş ortamındaki sosyal hayatta da uygulamış bir şirket Divitech. Dinlenme odası konusunda da çok samimi bir yaklaşımı var Divitech’in. Yaratıcılık gerektiren bir iş yaptığının farkında olan şirket, yorgun veya odaklanamayan çalışanların bu odaları mutlaka kullanmasını ve toparlandıktan sonra çalışmaya başlamasını tercih ediyor.

Bu mükemmel ortamda en büyük katkı şirket ortağı, yönetim kurulu üyesi ve CEO Vincenzo’ya ait dersek kimseye haksızlık etmiş olmayız. Vincenzo ile 6 sene önce Türkiye’de bir ihaleye ortak girme motivasyonu ile tanışmıştık. İhaleye giremedik ama kıymetli bir dostluğun temellerini attık. Vincenzo farklı bir yönetici. İnsanların emekli olana kadar çalışmayı isteyecekleri bir ortam yaratmayı hedefliyor. Bu ortamı kötüye kullanmak isteyenler olup olmadığını sorduğumda birkaç istisna için şirkete sağladığı faydalardan vazgeçemem diyor. Şirketinin Google ile kıyasladığımızda çok kızıyor. Bizim sağladığımız imkânlar “gerçekten” kullanılıyor diyor. Havuzdan çalışanların aile ve arkadaşları ile birlikte faydalanmalarını özellikle teşvik ettiklerini belirtiyor.

Divitech zor günler geçiren İtalyan ekonomisinde ayakta kalan ve kararlı bir şekilde büyüme gösteren bir şirket olarak Türkiye’deki teknoloji şirketleri ve diğer sektörler için de güzel bir örnek.

Maliyet odaklı yaklaşımların personelin yaratıcılığı, motivasyonu ve sadakatini etkilediği bir gerçek. Bu maliyetlere katlanmanın getireceği katma değer şirketlere göre farklılık göstermekle birlikte, özellikle teknoloji şirketlerinde yaratılacak katma değerin yüksek olacağını tahmin etmek zor değil.

Doğru okunabilirse, Divitech ve Vincenzo örneğinden ülkemizdeki şirketlerin ve yöneticilerin çıkaracağı çok ders var.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Türkiye’de girişimcilerin artmasının ülke ekonomisi açısından önemi anlaşılmaya başladı. II. Küresel Girişimcilik Zirvesi’nin Türkiye’de yapılması, E-tohum organizasyonu, Webrazzi ve benzeri sitelerde yeni girişimler için inceleme yazıları, çeşitli devlet destekleri ve teşvikler umudumuzu arttırmamıza neden oluyor. Girişimci adına şartlar düzelmeye başlarken yatırımcıların yeni girişimlere ilgisi de artıyor. İlgini artması sektör açısından olumlu bir gelişme.

Girişimci neden yatırımcı ile yola devam eder sorusuna tek ve standart bir cevap yok. Girişimci iş fikrini hayata geçirirken birçok şeye ihtiyaç duymaktadır. Çalışma ortamı, teknik donanım, akademik destek, pazarlama desteği gibi birçok ihtiyacın yanında para da en büyük ihtiyaçlardan biri oluyor. Bu tip ihtiyaçları hisse oranı karşılığında karşılamak istendiğinde girişimcilerin yatırımcılar ile ilk teması sağlanmış oluyor. Yatırımcı kelimesi uzun zamandır dağarcığımızda, ancak temel bir hata var o da ülkemizde tüm yatırımcılara tek bir şekilde (melek) hitap ediliyor. Ancak tüm yatırımcılar melek değil.

İş fikrini hayata geçirirken belli aşamalardan geçiyoruz. Girişimcilerin geçtiği aşamaları incelerken her aşamada nasıl bir yatırıma ihtiyacımız olduğunu analiz etmeye çalışacağız. Ben kendi değerlendirme ölçütlerimle, mükemmel bir iş fikriniz ve bu fikrinizle ilgilenen yatırımcılar olduğunu varsayarak her aşamada kapınızı çalacak yatırımcıya bir isim vereceğim. Aynı çalışmayı siz kendi algınızla yapabilirsiniz, örneğin benim “adrenalini seven” diye nitelendirdiğim fikir aşamasında gelen yatırımcıya siz “bilinçsiz” diyebilirsiniz.

Doğru yatırımcı bol sıfırlı çekten daha değerli
Hayata geçirmeye karar verdiğimiz bir iş fikri yeterince kararlıysanız artık bir girişimdir. İlk aşamada girişimimiz gelişmeye, değişime ve yeni önerilere açıktır ve açık olmalıdır. Bu aşamada ortaklarımızla, arkadaşlarımızla, ailemizle konuyu tartışmanın fayda getireceğine inanıyorum. Bütün bu katkı sağlayacak çevrenin yanında bir de yatırımcınız varsa sanırım iş fikriniz gerçekten farklı bir fikir. Bu aşamada gelecek bir yatırımcı paradan daha çok değer katacaktır. Bu bağlamda fikrinizin doğru noktadan başlamasına ve doğru şekilde gelişmesine neden olacak bir yatırımcı bol sıfırlı çeklerden çok daha değerlidir. Bu aşamada gelen yatırımcıya ben “adrenalin tutkunu yatırımcı” diyorum. Yarış otomobilini çok iyi kullanan bir sürücü için 300 km/s hız sadece hızlıdır, ancak dışarıdan bakanlar için tehlikedir. Çoğu yatırımcı bu aşamada yapılan yatırımı tehlike olarak nitelendirirken ben bilinçli yapıldığında sadece hızlı olarak nitelendiriyorum.

“Adrenalin tutkunu yatırımcı” ile çalışmak yerine kendi ayaklarınız üstünde durmayı tercih ettiniz. Artık yeni bir aşamaya adım attınız. Tüm çalışmaları tamamladınız ve elinizde artık bir ilk örnek ürün var. Geleceğe daha umutla bakıyorsunuz. İş planınızdaki son değişiklikleri de tamamladınız ve rekabet edebilmek veya büyüyebilmek için paraya ihtiyacınız var. Mükemmele yakın işleyen bir ilk örneğiniz ve bu farklı iş fikriniz için kapınızı bir yatırımcı çaldı. İşte bu yatırımcıya ben “melek yatırımcı” diye hitap etmeyi uygun buluyorum. Riskleri sizinle birlikte almaya hazır, işi geliştirmenize katkıda bulunabilecek bir kader ortağınız var artık. Maalesef ülkemizdeki yatırımcıların küçük bir kısmı bu gruba dahil olmaktadır.

‘Vize veren’ yatırımcı
Girişiminizin acil paraya ihtiyacı olmadığına karar verdiniz ve iyi niyetli yatırımcıları geri çevirdiniz. Çalışmalarınıza kendi kaynaklarınızla devam ederek ilk örnekten son ürüne ulaştınız. Ürününüz artık piyasada. Dikkat çekmeye başlıyor, çünkü mükemmel bir fikriniz vardı ve onu en iyi şekilde hayat geçirdiniz. Son ürününüz de hatasız çalışıyor. Pazarda rekabet edebilecek düzeyde ürününüz ve sürdürülebilir karlılığı garanti eden bir fikriniz olduğu için birisi kapınızı çaldı ve size yatırım yapmak istediğini söyledi. Bu tip yatırımcıları ben “garantici yatırımcı” diye sınıflandırıyorum. Ürününüz ne kadar mükemmel olsa da bir sonraki adım için paraya ya da vizyona ihtiyacınız olabilir. Bu noktada hisseleriniz paylaşmaktan başka çareniz kalmaz. Ancak bu noktada yatırım yapan yatırımcılara da “melek” olarak ifade etmek biraz tanımlama hatasına girmektedir. Ülkemizdeki yatırımcıların büyük çoğunluğu bu gruba girmektedir.

Girişiminizi para veya vizyonla güçlendirmeden orta vadede büyümeyi garanti ettiniz ve ürününüz piyasaya çıktıktan sonra da hiçbir yatırımcıya ihtiyaç duymadınız. İş planınıza göre her şey yolunda gitti. Artık bulunduğunuz pazarda bir payınız var. Markanız biliniyor, karlı bir işletme haline geldiniz ve artık bir başarı hikâyesine sahipsiniz. Bu şekilde bir ortamda hiç de şaşırtıcı olmayan bir şekilde bir yatırımcı kapıyı çaldı ve sizi ülke sınırları dışına taşımayı teklif etti. Bu yatırımcıya ben “vize veren yatırımcı” diyorum. Bu yatırımcı ile çalışmamak için yurtdışında kendi iş ağınız ve tecrübeniz olması gerekir. Bu noktada makul teklifle gelindiğinde çoğu yerel yatırımcının olumsuz geri dönüş yapması makul görünmemektedir.

Son aşamada gelen bir yatırımcı tipi daha vardır. Cironuzu, büyüme oranlarınızı ve tüm finansallarınızı inceler. Size bir teklifle gelir ve muhtemelen yatırımının geri dönüş oranının da emindir. Bu yatırımcıya ben kısaca “banka” diyorum.

Sınıflandırmalar ve genellemeleri her zaman doğru sonucu vermeyeceği aşikâr. Ancak girişimciler de gelen yatırım tekliflerinin alt metnini doğru okuyabilmeli. Bu yazının amacı yatırımcıları sınıflandırmaktan çok girişimcilerin doğru analiz yapabilmeleri için bir bakış açısı katmak.

Tüm girişimcilere “adrenalini seven”, “melek” ve “vize veren” yatırımcılarla çalışma fırsatı bulmalarını diliyorum.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

İnsanoğlunun tabletlere olan ilgisi ilk olarak iPad ile başlamadı. Çok eskilere gidiyor aslında. Daha kağıt icat olmamışken bilgi taş ve kilden yapılmış tabletlerde saklanıyordu. Daha sonra parşomentti, kağıttı derken tabletler tarihe karıştı. Ta ki 19. yüzyılın sonlarına kadar. Aslında bu tarihte fikir tomurcuğu haline gelen elektronik tabletlerin yaygınlaşması için 21. yüzyıla kadar beklemek gerekecekti.

Tablet bilgisayarın tarihine baktığımızda iPad’den çok öncesine gitmek gerekiyor.

2010 Nisan’ına gelene kadar tablet bilgisayar hayali ile onlarca çalışma ve prototip yapılmış. Adım adım bugün yanımızdan ayırmadığımız herşeyi yapabilen elektronik oyuncaklara gelinmiştir.

Tablet cihazların atası sayabileceğimiz ilk cihaz Tele-otograf’ın patenti Elisha Gray tarafından 1888 yılında Amerikan Patent Ofisinden alındı. Kendisi bazı kaynaklara göre ilk telefon prototipini de yapan kişi olarak kabul edilmektedir. 1942 yılında yine dokunmatik ekran üzerine el yazısı girişinin patenti H.C.Moody tarafından alınmıştır.

Kağıda yazmanın kolaylığını elektronik cihazlarda da arayan insanoğlu ardı arkasına yaptığı buluşlarla daha masaüstü cihazlar ortaya çıkmadan tablet bilgisayarların temelini atmaya başlamıştı. 1950‘lerde Tom Dimond, Stylator dediği cihazını tanıttı. Bu cihaz kalemle elektronik bir tablet üzerine yazılan el yazısını anında tanıyan yazılımı da içeriyordu.

Rand Tablet, Alan Kay ve Stanley Kubrick

1960’lı yılların başlarına gelindiğinde Rand Tablet tanıtıldı. Aslında Rand Tablet dahil bu tarihe kadar olan tüm gelişmeler elektronik bir alana özel kalemle veri girişini sağlıyordu. Gerçek anlamda tablet bilgisayarla tanışmak için Alan Kay ve Kubrick’i beklemek gerekecekti.

1960’lı yılların sonuna gelindiğinde günümüzdeki tablet bilgisayarlara ilk kez çok yaklaşıldı. İki kahraman farklı alanlarda tablet bilgisayarı tasarlayarak oda büyüklüğünde bilgisayarların kullanıldığı o günlerde dehalarını bize göstermiş oldular. Bunlardan ilki Xerox’un ünlü PARC labratuvarında bilgisayar mühendisi olan Alan Kay, diğeri dahi sanatçı Stanley Kubrick idi.

Alan Kay geliştirdiği ama asla hayata geçiremediği Dynabook konsepti ile bugün ülkemiz başta olmak üzere birkaç ülke tarafından gündeme alınan öğrencilere tablet cihazların dağıtılması ve basılı kitap yerine bu cihazlardan kitap okumalarını sağlamak amacıyla geliştirildi.

Dynabook geniş bir ekran ve klavyesiyle tek parça olan tasarımıyla günümüz tablet bilgisayarlarına benzer bir şekle sahipti. Alan Kay hiçbir zaman Dynabook’u üretip ticari hale getiremedi ama daha sonra yıllarca çalıştığı Apple, bugün iPad ile dünyamızı değiştirdi.

Kay, 80‘lerin sonuna doğru Apple’dan ayrıldı ama Apple Newton PDA dediğimiz cihazların atası kabul edilir (ilk değildir). Alan Kay daha sonra “Her Çocuğa Bir Bilgisayar (One Laptop Per Child- OLPC)” programında danışman olarak görüldü.

 Kubrick’in Tableti

1968 yılı tablet tarihi açısından çok önemli başka bir gelişme yaşadı. Bu sefer gelişme labratuvardan değil stüdyodan geldi. Tarifsiz sanatçı Stanley Kubrick, bilgisayarların oda büyüklüğünde olduğu ve varlığının bile tartışıldığı senelerde 2001: A space to Odyssey (2011: Bir Uzay Destanı) filmi ile hayalgücünün genişliği gözler önüne serdi. Baştan sona sıradışılık abidesi olan filmde insanlık masaüstü bilgisayardan önce tablet bilgisayarla tanışmış oldu.

Tablet cihazla görüntülü olarak konuşmanın mümkün olduğunu Kubrick bize o zaman gösterdi. Son dönemde sadece Minorty Report (Azınlık Raporu) filmine takılı kalan sayın konuşmacılara bu filmi şiddetle tavsiye ediyorum.

Knowledge Navigator ve  IBM Simon 

1970‘lerde bu alanda kayda değer bir gelişme yaşanmazken 1980‘lin sonuna doğru Steve Jobs’uz Apple kayda değer ilk ürünü Knowledge Navigator’ü piyasa sundu. PDA ( Personel Digital Asisstant) cihaz kategorisinin ilk örnekleri arasında gösterilir.

1990’lı yıllara gelene kadar Go corporations ve GRID systems’ın GRIDPad’ini saymazsak IBM’in meşhur SIMON dokunmatik ekranlı cep telefonu ve kişisel asistanı Alan Kay’in Dynabook’undan ve Kubrick’in müthiş tasarımından çok uzakta olsa da elle tutulur gözle görülür bir cihaz olarak karşımızdaydı.

21. Yüzyıl Tabletleri…

2001 yılına geldiğimizde teknoloji dünyasının dahi çocuğu Bill Gates, Comdex’te Windows’un elektronik bir ekran üzerinde özel bir kalemle çalışan versiyonunu tanıttı. “Bu sınırları olmayan cihaz Amerika’da önümüzdeki 5 yıl içerisinde PC’den daha popüler olacak.” öngörüsünde bulunmayı da ihmal etmedi. Haklıydı da. Ama biraz daha süre gerekliydi. Bunu ateşleyen en büyük rakibi ve dostu (!) Steve Jobs olacaktı, hem de neredeyse 10 yıl sonra. Ama PC’den daha popüler olmasını O da göremedi. Aslında Microsoft’un stratejik hatası bilgisayarı tamamen tablete taşımaya çalışmasıydı. Onun yerine aynı işlevi yapan yeni bir arayüzle tableti farklı bir cihaz olarak sunmayı o zaman akıl etseydi, yaklaşık 10 yıllık bir kayıp yaşanmazdı.

2005 yılına geldiğimizde ise bu sefer Nokia tablet cihaz konusunda karşımıza Nokia 770 modeli ve Maemo adlı ona özel bir işletim sistemine sahip olarak karşımıza çıktı. İnternete kablosuz bağlanılabilen cihazla maillerinizi kontrol edip her türlü multimedya içeriği tüketebiliyordunuz. Burada Nokia’nın şanssızlığı kendine bir ekosistem oluşturamamasıydı. Bugün Apple, Amazon, Google (Android) gibi tablet denilince akla gelen devlerin en büyük özellikleri kendilerine bir ekosistem oluşturup bunu tüketiciye sunabilmeleridir.

Daha sonraki yıllarda PC üreticileri Windows, Axiotron ise Mac OS çalıştıracak cihazlar tanıttılar. Bilgisayardaki işletim sistemi tabletlere aktarılınca hem kullanım deneyimi çok iyi olmuyor hem de donanımsal sorunlar cihazların verimli kullanılmasını engelliyordu. Cihazların yüksek enerji tüketimleri, kısa pil ömrü yaygınlaşmasını engelleyen önemli sebeplerdendi. Kısaca tablet yine çok popüler bir cihaz olamadı.

2010 yılında Apple iPad’in lansmanını yapmadan önce iPod Touch ve iPhone ile aslında tablet cihaz kategorisinde yer almıştı. Ama ekran boyutu tam bir tablet deneyimi yaşamayı engelliyordu.

ve iPad

2010 yılının Nisan ayına geldiğimizde Steve Jobs iPad’i tanıttı. Mobil akıllı telefonlarla bilgisayarlar arasında yeni bir kategoriye ihtiyaç vardı ve bunu birkaç yıl önce popüler olan netbook’lar karşılamıyordu. Düşük performansları en büyük engeldi. İnternet, e-posta ve multimedya deneyimini en iyi derecede yaşatacak bir cihaz yıllardır hayal ediliyordu ve bunu en iyi uygulayan iPad oldu.

Özellikle 10 saatlik pil ömrü mobil internet cihazı için en önemli artı olarak yer aldı. Toplantıdan çıkan herkes şu konuda hemfikirdi; “Çok havalı cihaz ama ne işe yarayacak?” Bu sorunun cevap bulması biraz zaman aldı.

Bir sonraki yıl neredeyse cihaz üreten her firma iPad benzeri özelliklere sahip ve çoğunlukla Google’ın açık kaynak kodlu Android işletim sistemini taşıyan cihazlarını tanıttılar. İlk başlarda tablet ile ne yapacağını bilmeyen içerik üreticileri bu mobil, “Üstün teknik donanımlara sahip cihazın özelliklerini nasıl daha verimli kullanabiliriz?” sorusunu kendilerine sordular.

Aslında tablet cihazın günümüzda hızlı yaşayan insanlığın en büyük ihtiyacı olduğu anlaşıldı. 2011 yılının ocak ayında 64 cihaz üreticisi 102 tablet modelini tanıtmışlar ve üretmeye başlamışlardı.

Forrester’ın raporuna göre 2015 yılında tablet cihaz satışlarının dizüstü satışlarını geçmesi bekleniyor. Steve Jobs ilk iPad’i satışa sunduğu gün 300.000 adet sattı. Bugün sektör devleri başta olmak üzere neredeyse tüm teknoloji firmaları hergün yeni modellerini tanıtır hale geldi.

Teknolojinin Moore Yasası‘ndan bile hızla gelişmeye başladığı göz önüne alınırsa 2015 yılında muhtemelen alacağımız iPad 6 veya Galaxy Tab 4 gibi cihazların hayatızda nasıl yer edeceğini şimdiden düşünmek heyecanlı. Özellikle ülkemizde FATİH Projesi kapsamında okullarda kitap yerine tablet bilgisayarların dağıtılması ülke olarak bu sefer teknolojik bir devrimi yakalayıp söz sahibi olma ihtimalimizi yükseltiyor.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Ortaklık, yaşamın kaçınılmaz bir gerçeğidir. Peki girişime bir ortak ile mi başlamalı, yoksa yalnız mı? İşin içinde yer alacak yazılımcı, tasarımcı veya diğer çalışanlarla ortak olmalı mı? Olmalıysa ortaklık payları ne olmalı? Yatırım alırken ortaklık nasıl olur? Bu ve benzeri bir çok soru girişimcilerin aklını kurcalamaktadır.

Bu konuda bir çok deneyimim oldu ve oldukça fazla deneyim dinleme şansı yakaladım. Ortaklık kimilerine göre mutlaka olması gereken, kimileri için ise hızla uzaklaşılması gereken bir olay. Öncelikle şunu belirtmekte fayda var: Ortaklığın sizin için olumlu yönleri olacağı gibi, olumsuz yönleri de olabilir. Bu nedenle ortaklık kararını iyi düşünerek “kendiniz” vermelisiniz.

Arkadaş ile ortaklık

Genelde ilk girişimlerin temelleri üniversitedeyken atılır. Okul arkadaşları arasında uyumlu çalışılabileceği düşünülen kişilerle ortak bir şeyler yapmaya başlanılır. Bunun en büyük avantajı arkadaşların birbirlerinin kabiliyetlerini biliyor ve takım ruhu taşıyor olmalarıdır. Kurulacak ekipte arkadaşların rolleri birbirinden farklıysa, daha verimli bir ortaklık olabilir. Ancak önemli olan ekibi kurarken arkadaşlık ilişkisi bir kenara bırakmak ve kişilerin kabiliyetlerinin projeye neler katacağını düşünmektir.

Üniversite yıllarında, genelde aile desteği ile geçim sağlandığı için projeye karşılıksız yoğun mesai ayrılabilir. Fakat, mezuniyet sonrasındaki önceliklerin ve hedeflerin de başlangıç aşamasında iyi belirlenmesi gerekir. Aksi takdirde, mezuniyet sonrası maddi öncelikleri ve ihtiyaçları değişen diğer ortaklar, farklı bir işte çalışmak isteyebilir ve girişimci tek başına kalabilir.

Yatırımcı ile ortaklık

Girişimcinin sermayeye ihtiyacı vardır. Bazen bunu karşılamayı öneren birileri olabilir. Projeye para desteği geldiğinde, girişimci projesinin çok başarılı olacağını düşündüğü için bunu hemen kabul etmek isteyebilir. Oysa, bu oldukça dikkat ve özen isteyen bir konudur ve şu soruları sormayı gerektirir;

» Parayı veren kişinin beklentisi nedir?
» Neden destek oluyor, projeye ne gibi katkıları olacak?
» Para dışında, projeye müdahalelerde bulunacak mı?

Bunun gibi bir çok soruyu, girişimcinin öncelikle kendisine daha sonra parayı verecek kişiye, ‘usulüyle’ sorması gerekir. Bu soruların yanıtlarını aldıktan sonra, girişimci diğer alternatifleri de düsünmelidir. Bu parayı almak yerine banka kredisi çekmek daha karlı olabilir mi? Aileden ve yakın çevreden bu miktarda bir para toplamak daha iyi bir seçim olabilir mi?

Ortaklık kararından sonra

Her ortağın görev ve yetki tanımı mutlaka belli olmalıdır. Sadece kimin hangi işi yapacağı değil, aynı zamanda yetkiler, sorumluluklar ve şirketin temsili gibi konuların çercevesi de ortaklığın başında çok iyi çizilmiş olmalıdır. Ancak, görev tanımı ne olursa olsun, her ortak kendi sorumluluğu dışındaki konularda da diğer ortaklara fikirleri ve bilgisiyle destek olmalıdır.

Ortaklar sorumluluk almaktan kaçmamalıdır. Ortaklar fikir ayrılığına düştüğünde dahi, şirketin geleceğine etkisi büyük olacak kararların birlikte alınması gerekir. Bu nedenle, ortakların önyargıdan uzak bir şekilde açık fikirlilikle birbirlerini dinlemesi ve şirket çıkarı neyi gerektiriyorsa o yönde ortak karar vermeleri gerekir.

Sözleşme imzalayın

Ortak olunacak kişi çok güvenilir biri olsa dahi mutlaka ve mutlaka sözleşme imzalanmalıdır. Atalarımızın dediği gibi “söz uçar yazı kalır”. Üzerinde konuşulan ve mutabık kalınan konular mutlaka bir sözleşme ile bağlayıcı hale getirilmelidir. İyi hazırlanmış bir sözleşme, ileride çıkabilecek sorunların da çözümünde önemli bir rol oynar. Ortaklar arasında çıkabilecek olası bir anlaşmazlıkta, önceden verilmis şahsi sözler yerine sözleşme de yeralan maddeler sorunların daha çabuk aşılmasını sağlar.

Ortaklık ilişkileri

Ortaklar mutlaka periyodik olarak toplantılar yapmalıdır. Bu toplantılar sadece şirketin toplantı salonunda resmi formatta değil, şirket dışında rahat sohbet etme imkanı olan ortamlarda da olabilir. Bu toplantılarda ortaklar karşılıklı olarak tüm sorunlarını ve çekincelerini dile getirmeli ve beraber çözüm yolları aramalıdır. Ortakların bugün konuşmaktan kaçtığı ufak sorunlar, daha sonra şirket içinde çok büyük sorunlara yol açabilir.

Ortağın hata yapması

İnsan faktörünün olduğu yerde hatalar kaçınılmazdır. Ortaklar birbirlerinin hatalarını konuşarak, yapıcı eleştiriler yoluyla düzeltmeye çalışmalıdır. Ancak bazen konuşulmasına rağmen düzelmeyecek noktalar da olabilir. Eğer bunlar şirketi etkilemeyecek ufak şeylerse, ortaklar birbirlerine karşı esnek davranmalıdır.

Ortakların birbileri için yaptığı yapıcı eleştirilerin yanısıra, rakiplerin ve diğer şahısların şirket hakkında veya ortaklardan biri hakkında yıkıcı eleştiriler yapabileceği de unutulmamalıdır. Dışarıdan gelecek yıkıcı eleştirilere karşı, ortakların birbirlerine destek olması gerekir. Bu nedenle, girişimci güven duymadığı biriyle ortaklık kurmamalıdır.

Ortaklığı bitirme

Bazen tüm iyi niyete rağmen ortaklığın sona ermesi kaçınılmaz olabilir. İş bu noktaya geldiğinde mümkün olan en kısa zamanda, en az zararla ortaklık sona ermelidir. Ortaklıktan ayrılırken köprüleri atmamak gerekir. Mümkün olduğunca arkadaşlığın veya dostluğun devam edebileceği şekilde ayrılmak için uğraşılmalıdır. Bu şekilde ayrılmak hem tüm ortaklar için en iyisi olacak, hem de dışarıya karşı tüm taraflar için iyi bir izlenim bırakacaktır.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Uzun süredir takip ettiğim Webrazzi’de, Azerbaycan internet pazarındaki mevcut durumu paylaşacağım için memnunum. İnanıyorum ki komşu ülkenizdeki internet piyasasını tanımanız, ülkenizdeki durumu değerlendirmeniz açısından güzel bir referans olacaktır.

Azerbaycan’ın nüfusu 9 milyon, aktif internet kullanıcısı ise yaklaşık %44. İstatistikler mobil interneti de kapsıyor ve internet kullanım istatistiğinin bu denli yüksek olma nedeni mobil internet kullanıcıları. Ülkenin internet pazarı yeni yeni şekillenmeye başlıyor.

İnternet kullanıcı sayısının fazla olmamasının nedeni yakın tarihlere kadar internet fiyatlarının çok yüksek olmasıyla açıklanabilir. 2009 yılından başlayarak fiyatların bir kaç defa, hem de kat-kat indirilmesi, kullanıcı sayının da artmasına neden olmaya başladı. Şu anda 2 Mbps internet paketine aylık 30 manat (yerel para birimi) ödüyorum. Dolarla karşılığı yaklaşık 38$.

Mobil İnternet Kullanımı

Ülkedeki tüm GSM operatörleri henüz 3G’ye geçmiş değil, bu da kullanıcı artışının önünü kesiyor. Mevcut 3 mobil operatörden (Bakcell, Azercell ve Azerfon) sadece biri – hem pazar payı oranıyla en küçüğü, hem de çekim kalitesi bakımından en zayıf olanı – Azerfon, 3G hizmeti veriyor. 3G lisanına sahip Azerfon Vodafone ile de partnerlik anlaşmasına sahip. 2009′un Aralık ayından itibaren 3G’e geçmesine rağmen hem fiyatların uygun olmaması, hem de kullanıcılardan tepki alması nedeniyle fazla yaygınlaşamadı. Diğer operatörlerin ise çeşitli nedenler sebebiyle 3G lisansları yok.

Azerbaycan’da toplam mobil abone sayısı 7.2 milyon. Abonelerin operatörler arasında dağlımı ise yaklaşık olarak aşağıdaki şekilde:

1. Azercell – 50%
2. Bakcell – 35%
3. Azerfon – 15%

Pazar lideri Azercell’in bir başka özelliği ise Fintur Holdings B.V. şirketine dahil olması. Bu şirket  Turkcell (42%) ve  Teliasonera (58%) şirketler grubunun ortak kurdukları bir şirket. 3G lisansına sahip olmayan Azercell ve Bakcell internet hizmetini EDGE üzerinden sağlıyor. Bu sene içerisinde her iki operatörün 3G lisansı alması bekleniyor.

Ülke olarak hem fiyat indirimleri, hem de yeni nesil 3G hizmetlerinin tüm operatörlerde aktif duruma gelmesinden sonra kullanıcıların daha da artmasını bekliyoruz.

İstatistikler – Sosyal medya, Tarayıcılar, E-posta Servisleri

Sosyal medya araçlarından şu anda en popüleri ve hızla yükseleni tüm dünyada olduğu Azerbaycan’da da Facebook. Şu anda üyeleri 400 bine (387.340) yaklaşıyor. Geçen seneye oranla % 200’den fazla  artış oldu. Facebook’un popüler olana dek en fazla kullanılan sosyal ağlar Rusya tabanlı olanlardı: Odnoklassniki.ru ve vKontakte. Son aldığım istatistiklere göre Odnoklassniki’de kullanıcı sayı 500 binden fazla. vKontakte-de ise 300 bini geçiyor.

Son bir senede Facebook’un oldukça hızlı yükselişi karşısında Ondoklassniki ve vKontakte hiç bir şey yapamadı. vKontakte Facebook’un en büyük klonlarından biri olarak yola çıktı. Fakat sonradan Facebook’a bire-bir ayak uyduramadı (veya uydurmadı). Site şu anda Facebook’un eski sürümlerini hatırlatıyor. Üye sayısında artış olmamasının yanında, eski üyelerini de kaybetti. Bu sosyal paylaşım ağlarında hesabı olan kullanıcıların sitelerdeki aktiflik oranı hızla düştü ve Facebook’la boy ölçüşemez düzeye geldiler.

Tabi son zamanların parlayan bir diğer yıldız da Twitter. İlk başlarda küçük ve daha fazla teknoloji sektöründen insanlara hitap eden Twitter, 2010′un son çeyreğinden başlayarak giderek yaygınlaşıyor. Şu anda Azerbaycan trendlerini resmi olarak Twitter’dan takip edemiyoruz. Aktif kullanıcıların yazılarını takip eden yerel, 3. parti bir site sayesinde ölçümleme yapma imkanımız var. Twitter’in Rus ve Türk dillerini eklemesinden sonra bu sene içerisinde daha da popülerleşeceğine inanıyorum. Her iki dil yakın coğrafyaya ait ve ülke nüfusunun %90′ının bu iki dilden birinde internette her hangi bir siteyi rahat kullanma şansına sahip.

Azerbaycan Blog Dünyası

Bloglar ise en yaygın sosyal medya araçlarından. Durmadan artan bir ivme kazanmış durumda. Hemen hemen her konuda blogla karşılaşmak mümkün; sinemadan siyasete, teknolojiden edebiyata. İnternet sitelerinin kataloğunu tutan bir sitenin verilerine göre Azerbaycanda aktif sitelerin sayısı 8 bine yaklaşıyor.

Hiç bir sosyal ağ veya başka bir site kapalı değil. Yani başımız şimdilik yasaklarla dertte değil. İnternette her konuda geride olsak da en azından yasakların olmaması sevindirici.

Kullanıcıların tarayıcı seçimleriyse dünya geneline göre biraz farklı. 2010 sonlarında bir araştırma gerçekleştirmiştik. Hem global araştırma şirketi Statcounter‘ın istatistikleri hem de sitelerin istatistiklerini tutan yerel bir servisin verilerini karşılaştırmıştık. Yerel istatistikler de Statcounter ile hemen hemen aynı oranda çıkmıştı. 2010 sonu itibariyle oluşan tablo şu şekilde:

1. Internet Explorer – 39.22%
2. Opera – 29.34%
3. Firefox – 17.27%
4. Chrome – 12.69%
5. Safari – 1.32%

Tüm dünyada olduğu gibi IE’nin pazar payı hızla küçülüyor. Fakat dünyada olanın aksine bizde IE’yi Firefox ya da Chrome değil Opera sıkıştırıyor. Şimdiki duruma bakarsak, yine IE’nin kan kaybettiğini, rakiplerinin de bundan pay aldığını görmek mümkün. Operanın yükselme sebebi Firefox ve Chrome popüler olmadan önce de burada tanınmış olması. Diğerlerinden daha aktif, hatta  bazı etkinliklerde sponsor bile oluyorlar. Başka bir neden de WML tabanlı siteleri desteklemesi. Mobil (wap) tabanlı siteleri internetten açmak isteyen kullanıcıların da tercihi oluyor.

Şubat ayında e-posta servisleriyle ilgili de bir araştırmamız olmuştu. Araştırma sonucunda ülke çapında en fazla kullanılan mail servisleri sırasıyla Mail.ru (Rusya servisi) yaklaşık %50, Box.az (yerli servis) yaklaşık %14 ve Hotmail yaklaşık %6 pazar payına sahip olduğunu görmüştük.

Etkinlikler

Ülkede internet odaklı çeşitli etkinlikler de düzenleniyor. İlk büyük kapsamlı etkinlik 2008′de (Barcamp Azerbaycan) gerçekleşti. Büyük kapsamlı ilk global etkinlikse Barcamp Caspian (2009) oldu. Blogcuları bir araya toplayan Bloqosfer blog forumu ve sosyal internet projelerini gerçekleştirilmesine yardımcı olan SYD (Sicamp) etkinlikleri 2010′dan beri düzenlenmekte.

Şimdiye kadar bu etkinliklerden en fazla ilgi göreni Barcamp etkinlikleri oldu. Bu sene de her üç etkinliğin gerçekleşmesi bekleniyor. Bunlardan yalnız Barcamp’ın bu sene de global olarak düzenlenmesi planlanıyor. Ayrıca, sonbaharında TEDxBakı‘nın teknoloji ve internet içerikli bir etkinliğinin olması bekleniyor.

Tüm bunlara rağmen ülkede şimdilik Webrazzi Summit büyüklüğünde ücretli etkinlikler yapılmıyor. Pazarın daha da gelişmesinden sonra eminim bu tür etkinlikler de yapılacaktır.

.az Alan Adı Uzantısı Hakkında

Bu konu internetimizin kanayan yaralarından biri. Berbat hizmet anlayışları ve satışın sadece bir şirketin elinde olması, bir çok kullanıcını .az alan adı uzantısından soğutuyor. Oldukça ağır kayıt şartlarına rağmen şu anda kayıtlı 10616 tane .az domaini var ve .az’a bağlı alt alan adlarında toplam 11622 kayıt mevcut.

Şu anda .az uzantısı ile online alan adı kaydı yaptırmak neredeyse imkansız. Kayıt işlemi için önce e-posta aracılığıyla form doldurup göndermek gerekiyor. 24 saat içinde onay e-postasını bekliyoruz. İstediğimiz alan adını alabilirliğimiz onaylandıktan sonra, şirketin ofisine gitmek, parayı yerinde ödemek gerekiyor. Bu prosedürden sonra da NS’leri kontrol etmek için panel verilmiyor. Değiştirmek istendiğinde kayıt zamanı kullanılan e-postadan şirkete yazmak gerekiyor. Hafta sonu ya da bayramlarda değiştirmek de haliyle mümkün olmuyor. Eğer kimse başkent dışından .az uzantılı alan adı almak istese yine aynı prosedür uygulanıyor. Onca yolu kalkıp başkente gelmeliler. Diğer illerde ofisleri bulunmuyor.

Bu sorunun teknolojik yetersizlikten olduğunu söyleyemeyiz. Azerbaycan’da üniversite sınavları için kayıtlar sadece online yapılıyor, kimlik kontrolünden, bitirdiği okula kadar hepsi online ve başarılı bir şekilde düzenleniyor. .az uzantılı alan adı satışlarını gerçekleştiren şirketin bunu düzenlememe sebebi kontrolü elinde bulundurmak, istemediği alan adlarının satılmasına engel olmak. Konuyla bağlı fazlasıyla yazıldı, çizildi. Gerekli başvurular yapıldı. Bu durumun bir an önce düzeltilmesini umuyoruz.

Web Site Arayüz Dilleri

Ülkenin bulunduğu coğrafi konum itibariyle kullanıcılar Rus, Türk ve Azerbaycan dillerinde olan siteleri kullanıyorlar. Azerbaycanın 70 seneyi aşkın bir süre Sovyetler Birliği’nin yönetimi altında kalması sonucu nüfusun büyük bir kısmı Rusça biliyor. Hemen herkes Rusça olan bir siteyi kullanabiliyor.

Diğer yandan, kardeş Türkiye ile aynı dil ailesine mensup oluşumuz nedeniyle kullanıcıların Türk sitelerini kullanabilme oranı da çok yüksek. Elbette, İngilizcenin tüm dünyada hakim bir dil olması bizim için de değişmiyor. İngilizce’yi öğrenenler giderek artıyor. Bu da sitelerin kullanımında kendini gösteriyor.

Yabancı siteleri kullanım ihtiyacı biraz da yerli pazarın yavaş gelişmesinden kaynaklanıyor. Pazarda büyük bir internet şirketi, geliri sırf sitelerden olan büyük bir kuruluş yok. Kısaca bir İzlesene, Ekşisözlük ya da YemekSepeti yok.

Azerbaycanda yapılmış internet sitelerinin kullanıcı arayüzleri genelde iki dilde, Rusça ve Azerice. Bazı sitelerin Rusça olma sebeplerinden biri hem nüfusun Rusça eğitim görmüş bölümüne direkt hitap etmek, hem de büyük nüfusa sahip Rusça konuşan ülkelerde kullanımını sağlamak. Yine de ben sitelerin sırf Rusça olmasını tasvip etmiyorum. Pazarın gelişimi açısından yabancı dille birlikte kendi dilimizin de olmasından yanayım. Bu durumda da gelişmeler olumlu yönde. Giderek Azerbaycan dilinde olan sitelerin sayısı artıyor ve Rusça olan siteler de Azerbaycan dili seçeneğini ekliyorlar.

Satın Almalar

Pazar oluşmadığından yatırımlarda olduğu gibi, şirket satınalmalarında da fazla bir gelişme yok. Şu ana kadar 3 sitenin el değiştirdiğini biliyoruz. Bunlardan en büyüyü haber sitesi Day.az‘ın 2009′da satılması oldu. Fakat fiyatı konusunda kimseye bilgi verilmedi. Bundan başka 30 ile 50 bin dolar arasında satın almalar oldu. Bir mobil siteyi Azercell’in içerik sağlayıcılarından biri satın aldı; el değiştiren bir diğer site ise eğlence sitesi olmuştu.

Neden Pazar Yok?

Peki neden internet pazarı yok? Aslında bu o kadar da zor bir soru değil. Çünkü, yatırımcılar yok. Değil melek yatırımcı, internette iş kurmak isteyen yatırımcı da yok. Sanırım elinde büyük işler kuracak kadar fazla parası olan insanlar internete yeteri kadar inanmıyorlar. Sabretme istekleri yok. Parayı yatırıp 6 ay içinde ondan kazanç sağlamak istiyorlar. Halbuki Facebook’lar, Twitter’lar hiç de o mantıkla kurulmadı. Zaten bir sonraki yazıda vurgulayacağım DST Grubu da bu boşluktan faydalandı ve pazarda kendi ürünlerini yeteri kadar tanıttı.

Kısaca Azerbaycan internet pazarı daha yeni yeni oluşuyor ve büyük oyunculardan yoksun. Pazarda hakim siteler ise yabancılara ait. Azerbaycan internet pazarı hakkındaki diğer yazımda dikey bir bakışla e-ticaret, online reklam gibi konulara değineceğim.

Görsel Kaynaklar:  Sadig Muradov

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Apple 10 yıl önce, 2001 yılında iPod‘u duyurdu. Sony’nin Walkman‘inden sonra müzik endüstrisini bu kadar etkileyen bir ürün daha olmamıştır.

Steve Jobs, iPod ile başlayıp, iTunes, Apple TV ve iPad ile devam eden bir devrim başlattı.

Kendi icadı olmayan ve rakiplerinin ciddiye almadığı iPod projesine ve kurucusuna yatırım yaparak, önce müzik endüstrisini, sonra cep telefonu, internet ve bilgisayar sektörlerini kökünden değiştiren bir devrime imza atan bu adamı anlamak için, büyük resme bakmak gerekiyor.

Jobs, bu devrimi gerçekleştirdiği her yeniliğiyle eleştirildi.

Apple, önce iPod ile müzik dinlemeyi kolaylaştırdı.  iTunes ile korsan müziğin yarattığı sorunları yok eden bir çözüm geliştirdi, mikro ödemeyle müzik satın alınan modeli gerçekleştirdi. iPod’dan sonra tüm mp3 çalar sektörü iPod klonları üretmeye başladı.

iPod’u sürekli geliştirdi, yeni jenerasyon ürünler çıkardı, fotoğraf ve video özelliklerine sahip modeller üretti. iOS ve multitouch özellikleriyle, iPod touch’u, cep telefonunu özelliklerini de ekleyerek iPhone’u yarattı.

iPhone ile cep telefonu endüstrisini darmadağın etti, yine tüm rakiplerini kendini takip eden oyuncular haline getirdi. İlk iPhone modelinden sonra 3G destekli iPhone’u piyasaya sürdü. Hiç bir ürününde bir çok özelliği aynı anda denemedi. Sattıkça geliştirdi, geliştirdikçe sattı.

iPad ile, 20 yıldır denenen ancak ticari başarıya ulaşamamış tablet bilgisayar sektöründeki  ilk başarılı şirket oldu ve şimdi tüm rakipleri Apple ürünlerini veya iş modelini klonlar hale geldi.

2004 yılında, kendi animasyon şirketi Pixar’ın “The Incredibles” filminde iPad’in ilk prototipini sergilediğinde, cihazın raflarda yerini almasına 6 yıl vardı.

Steve Jobs, başından beri ne yaptığını çok iyi biliyordu.

iPod, her yıl güncellenerek, güçlenerek ve değişerek, hem bir ürün olarak evrim geçirdi, hem de şirketi Apple’ın büyük dönüşümündeki temel yapıtaşı oldu.

Platformun gücü

Sadece ürün tasarlayıp satarak değil, kaliteli ve etkin bir platform inşa ederek hem ürün satışında, hem de sonrasındaki gelir modelini iyi kurgulayan Apple, yazılım ve içerik üreticilerine de pastadan büyük pay vererek  ekosistemine diğer şirket ve şahısların değer katmasını sağlıyor.

Apple platformları, yazılım geliştiren kişi ve şirketler için yeni, dev bir ekonominin oluşmasına sebep oldu. Yeni iş tanımları ve iş modelleri oluştu. Dev bir platformun getirebileceği ani başarıları çok güzel tanıttı, on binlerce yazılım geliştiriciyi platformuna dahil etti.

Jobs platform vizyonuyla, şimdi de Mac’ler için yazılım dağıtım platformu Mac App Store’u yayına aldı. Diğer tüm işletim sistemlerinde de bir kaç yıl içinde benzer bir yapıya geçileceğini söylemek falcılık olmaz, sanırım.

Apple’ın platform konusunda en büyük avantajı ise, deneyiminin yanı sıra platforma katılım kriterlerinin ve kalite uygulamalarının son derece ciddi olması. Google’ın süreçlerine bir hacker’ın kayıt olmasıyla, bir şirketin kayıt olması arasında teknik olarak bir farklılık yokken, Apple platform işini çok ciddiye alıyor. Apple her bir yazılımı veya güncellemeyi onaydan geçirirken, Google Android Market’ta yer alan yazılımların güvenilirlik veya kalite sorunları olmasının sebebi, bir onay mekanizması olmaması. Google artık Android Market’i temizlemenin yollarını arıyor.

Basitliğin sonucu

Dünyayı kasıp kavuran Google’ın yanında bir zamanlar önemsenmeyen Apple’ın piyasa değeri, artık Google’ın neredeyse iki katı. Şirket, aynı anda bir çok farklı dikey endüstride, rakiplerinin oyun planlarını şekillendiriyor, ilk adımları kendi atıyor ve süreçleri belirliyor.

Basit, etkili ve yenilikçi ürünlerin Apple’ı bu on yılda nereye getirdiğine bakalım:

Bu grafik, son 10 yılda Apple hisselerindeki değişimin grafiğinin Google ve Microsoft ile karşılaştırılması.

Apple’ın piyasa değeri 324 milyar$, Microsoft 215 milyar$, Google 185 milyar$.

Sonuç

Apple’ın dönüşüm hikayesi, yeni ekonomi ve internet şirketleri için bir çok ipucu barındırıyor. Ürün geliştirme, pazarlama ve platformun gücü konularında Apple’ın başardıkları, ne yapmak ve ne yapmamak gerektiği konusunda her sektördeki internet girişimcilerine yol gösterebilir.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Geçtiğimiz günlerde Google’ın Gingerbread kod adlı Android 2.3 sürümünde duyurduğu en önemli yenilik NFC desteğiydi. Aslında NFC desteğini Apple ve Nokia’dan çok sonra sağlamasına rağmen en çok ses getirenin Google olması rastlantı değil.

Çünkü Apple tarafında -geleneksel olarak- NFC çalışmaları ile ilgili olarak sadece resmi olmayan sızıntı bilgiler ve bazı patent başvuruları mevcuttu.

Nokia ise bu konuda çok daha ileri konumda olmasına rağmen -ilk NFC destekli telefonlar 2006 yılında Nokia tarafından üretilmişti- Symbian’ın pazardaki pozisyonu nedeniyle yaygınlaşamamıştı.

Tabi ki tek neden bu da değildi, aslen NFC’nin teknik  anlamda nasıl konumlanacağı o dönemde net olmaması ve bunun da NFC üzerine kurulacak iş modellerini belirsizleştirmesi nedeniyle Nokia sadece 1 adet NFC destekli telefon (6131) çıkartabilmişti.

6131 modelinin NFC versiyonu da genellikle sadece NFC konusunda ar-ge yapan geliştiriciler satın aldı. Cihazın NFC özelliğini kullanan bir uygulama piyasaya sürül(e)medi. Türkiye’ye ise hiç getirilmedi.

Bu konuyu net olarak yorumlayabilmek için NFC’nin ne olup ne olmadığı ve tarihçesi üzerinde kısaca durmak istiyorum.

NFC, kelime olarak Near Field Communication ifadesinin kısatılmışıdır. Türkçeye Yakın Saha İletişimi olarak çevrilmekle birlikte tüm dünyada olduğu gibi bizde de İngilizce okunuşu ile NFC ifadesi kullanılmakta.

Peki NFC nedir?

NFC, Nokia, Sony ve NXP’nin 2004 yılında bir araya gelerek oluşturduğu bir temassız iletişim standartıdır. (NXP, Philips’in ve bu konularda çalışan birimlerini ayırarak oluşturduğu Avusturya ve Hollanda’da yerleşik bir firmadır) Sony ise, bilinen yüzüyle dev bir tüketici elektroniği firması olması yanında temassız çip ve işletim sistemi konusunda uzakdoğu’da oldukça etkin konumda bir teknoloji firmasıdır. Amerika ve Avrupa’da pazar bulamamış olsa da Sony’nin FeliCa isimli çipi, ulaşım ve benzeri alanlarda temassız kartlarda (ve diğer form faktorlerde) uzakdoğu’da yoğun bir kullanıma sahiptir.

Uzakdoğu dışında ise NXP Mifare olarak bilinen temassız çip ailesi ile toplu taşımadan geçiş kontrol sistemlerine çok büyük bir pazar payına sahiptir. (Mifare’in Türkiye’deki en yaygın kullanımı ulaşım sistemlerindedir, en önemli örnek  KGS uygulamasıdır)

NFC Standartları

NFC, Sony ve NXP’nin bir araya gelmesiyle mevcut temassız teknolojinin başta mobil cihazlar olmak üzere TV, bilgisayar, buzdolabı vs. gibi diğer elektronik cihazlarda kullanılmasına yönelik bir standart olarak geliştirilmeye başlanmıştır. Yani NFC yaygın kanının aksine bir teknoloji veya ürün değil bir standarta verilen isimdir.

Temassız sistemler olarak ifade ettiğim konu ise ISO 14443 ile hali hazırda standardize edilmiş olan temassız kart ve okuyuculardır. Bu standartta kart ve okuyucu arasındaki uzaklık en fazla 10 cm olabilir. Bluetooth veya Wi-Fi gibi diğer temassız (kablosuz) standartlar ile güvenlik ve frekans olarak farklıdır. ISO 14443 standardındaki ürünler genel olarak RFID olarak bilinen radyo dalgaları üzerinden temassız olarak tanıma ve işlem yapan grubuna dahil edilir.

NFC, mevcut ISO 14443 standardı ile uyumlu olarak genellikle kart olarak karşılaştığımız temassız etiketlerin (tag) iletişim protokollerini, dosya sistemlerini ve temassız arayüzden nasıl okunup yazılacaklarını tanımlar. Yani yaygın algılayışla NFC, cep telefonu ile temassız ödeme veya veri  transferi yapmak demek değildir. Bu örnekler NFC’nin getirdiği imkanlar üzerinde geliştirilmiş iki farklı uygulamadır.

NFC standartları, NFC Forum adlı kar amaçlı olmayan bir organizasyon tarafından geliştirilmektedir. Standartlar kamuya açık olup isteyen herkes tarafından erişilebilir.

NFC’nin taşıdığı iş potansiyeli nedeniyle NFC Forum’a zaman içinde Microsoft, MasterCard, NEC, Renesas, Visa, Nokia, NTT-Docomo, Inside Secure, Innovision ve ST gibi dev firmalar katılmışlardır.

NFC Forum’un “road map” dokümanlarına göre 2011 ve 2012 yılları NFC’nin son kullanıcı tarafında yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.

Mobil Dünyada NFC

Mobil ekosistemdeki NFC dünyasına bakacak olursak, temelde Nokia, Apple ve Google’ın bu konuda aktif olarak proje geliştirdiğini görüyoruz. Nexus S ile Samsung da oyuna dahil olmuş oldu. Nokia oyunun başından beri aktif olarak içinde yer alsa da Symbian’ın Microsoft teknolojisi ile değiştirilmek zorunda kalması noktasına gelen süreçteki hataları nedeniyle ticari veya pilot seviyesinde bir NFC ürünü çıkartamadı.

Geliştiricilerin de önü NFC’deki en önemli öğe olan secure element’in nerede olacağının (telefonda mı yoksa SIM kart üzerinde mi) son 2 yıla kadar netleşmemesi nedeniyle kesilmiş oldu. Sonuçta SIM cephesi kazandı ama bu süreçte uzun vadeli yatırım ve ürünlerin önü açılamamış oldu.

Apple, 2010 yılı içinde NFC ile ilgili bazı patentler alarak resmin içinde olacağının sinyalini verdi ama iPhone4’e maalesef NFC desteğini koymadı. Apple’ın yeni iPhone sürümlerinde NFC konusunda tüm kontrolü kendi üzerine alacağı bir yapı ile kendi ekosistemini kuracağını tahmin ediyorum.

NFC Uygulamaları

Google ise Android cephesinde 2.3 ile platforma NFC API’sini kazandırarak geliştiricilerin önünü açmış oldu. Android SDK’ya 2.3 özelliklerinin tanıtılmasından sonra 1 ay gibi kısa bir sürede ilk NFC uygulamalar görülmeye başlandı.

Android’deki bu hızlı yönelim ilk olarak konum tabanlı uygulamalarda konumun GPS veya GSM baz istasyonları dışında farklı bir yöntemle tespit edilebilecek olmasını getirecek gibi görünüyor. Google, Places servisi üzerinden işyerlerine dağıtacağı NFC etiketleri aracılığıyla konum tabanlı hizmetlerini yaygınlaştıracağını şimdiden açıkladı. Hatta Portland pilot uygulama için seçildi.

Projede NFC destekli telefon sahipleri telefonlarını bu etiketlere yaklaştırarak çeşitli bilgiler alabilecekler veya Foursquare gibi konum tabanlı uygulamalar bu işlevlerini fiziksel olarak orada bulunduklarını kesin olarak kanıtlayarak yapabilecekler. Hatta bu etiketlerin daha yetenekli hale getirilmesi durumunda kupon toplama ya da ödeme yapma gibi ek işlemler de yapılabilir olacaktır.

Önümüzdeki dönemde bu tip uygulamaları göreceğimizi düşünüyorum. NFC’nin en klişe tanıtım materyali olan akıllı posterleri de unutmamak gerekir tabiki. En sık verilen örnekte bir film afişindeki NFC etiketten telefona film ile ilgili içeriğin transfer edilmesi veya biletin satın alınarak telefona yüklenmesi mümkündür.

Sonuç olarak NFC yakın bir gelecekte hayatımıza girecek ve giderek daha çok işleviyle kullanacağımız bir temassız dünyanın kapılarını açıyor. Bu konuda daha detaylı bilgilere aşağıdaki siteleri takip ederek ulaşabilirsiniz. Daha detaylı sorular için bana ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar: Wikipedia, Near Field Comm, Nfc Times, Nfc News, Contactless World

Görsel Kaynaklar: iPAd2 News, Digital Trends, Secure ID News

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Yabancı işletmeler için zamanında kısıtlamaların da getirildiği Çin e-ticaret pazarı ciddi bir rekabet alanı. C2C işlemler aslan payını alıyor, yerli firmalar pazarı domine ediyor ve Çin’de uzakdoğu usulü bir rekabet yaşanıyor.

2009 yılında B2C pazarında da rekabet yoğunlaştı ve birçok büyük Çinli firma B2C pazarından pay almak için kıyasıya rekabet halinde. C2C pazarının %100’ü neredeyse üç oyuncunun elindeyken, B2C pazarında pazarın %70’i yaklaşık 10 oyuncunun elinde. Çin’in büyük holdingleri de B2C pazarına yatırım yaptığından rekabetin boyutunun değişileceği ön görülüyor.

Bu yazıda Çin B2C ve C2C pazarını, Çinli firmaların pazarda neden daha güçlü olduğunu, yabancı firmaların Çin online perakende pazarına girmelerinde engelleyen kanunlara değindim.

Çin’de Online C2C Döngüsü

Iresearch ve Deutsche Bank’ın yapmış olduğu araştırmaya göre, 2009 yılı Çin online perakende pazarında C2C işlem pazarı 248,5 milyar RMB (37,6 milyar USD), B2C işlem pazarı ise 14,5 milyar RMB (2,1 milyar USD) olarak gerçekleşti.

C2C işlemler, Çin online perakende pazarından aslan payını alıyor. Ancak B2C pazarının gerçekte C2C pazarından daha büyük olduğu düşünülüyor, yalnız vergi kaçırmak için birçok işletme bireysel olarak C2C ortamlarında bulunuyor. Gelecekte B2C pazarının büyüme potansiyelinin daha fazla olacağına inanılıyor. Dolayısıyla birçok oyuncu B2C pazarı için çaba sarf ediyor.

Ayrıca B2C oyuncular satış sonrası hizmetleriyle tüketici de daha fazla güven yaratıyorlar. Kullanıcılar tarafından da B2C oyuncular önemseniyor. CNNIC’nin yapmış olduğu araştırmada B2C müşterisinin memnuniyetinin daha üst seviyelerde olduğu görülüyor. Nitekim, B2C işlemlerin büyüme hacmi 2009 yılında C2C işlemlerinin büyüme oranını geçti. 2009 yılında C2C işlemleri %105 oranında büyürken, B2C işlemleri %108,6 oranında büyüdü.

Çin’in Lideri Yerel Firmalar

Daha sonra da değineceğim gibi Çinli firmaların online perakende pazarında güçlü performansı var. Açıkcası Çin şirketleri, içerik seçimi, arayüz tasarımları, satış ve pazarlama, dil, kültür ve yerel bilgi v.b. alanlarda yabancı rakiplerine üstünlük sağlıyorlar. Müşterilerle kurmuş oldukları güçlü iletişim onları vazgeçilmez kılıyor.

Yabancı oyuncular Çin pazarına adapte olmakta büyük sorunlar yaşamaktadırlar. Ebay, 2002 yılında Çin’e girerek C2C pazarında %80’den fazla pazar payı elde etti. Şirket ABD’de olduğu gibi kendi platformundan satıcılardan komisyon alan modelini benimsedi. Ancak ücretsiz servis stratejisi izleyen ve kendini Çinli bir marka olarak lanse eden Taobao, ebay’in Pazar payını yedi. Ebay daha sonra Tom Online ile ortak olarak EachNet’i kurdu ve ebay.com.cn’in 2006’da fişini çekmek zorunda kaldı.

Burada Taobao’nın gelir modeli hakkında bir not eklemek istiyorum; Taobao, Alibaba Grubuna bağlı Çin’in en büyük C2C sitesidir, kullanıcıların açmış olduğu standart dükkanlardan ve satıcılardan komisyon almamaktadır. En büyük gelir kalemi, Alibaba grubuna bağlı olan Çin’in Paypal’i olarak bilinen Alipay’dir. Taobao üzerinden yapılan işlemlerde (Çin’de yapılan e-ticaret işlemlerinde de genelde) ödemeler Alipay üzerinden yapılır. Bunun yanı sıra, site içindeki reklamlar, özel mağazalar, Taobao’nın açmış olduğu sezonluk mağazalarda ürünlerinin yer almasını isteyen satıcılar ve Çin genelinde evlere dağıtılan Taobao dergisinde yer alan satıcıların ürünleri gibi daha çok reklama dayanan kalemlerden para kazanmaktadır.

Çin C2C Pazar Lideri: Taobao

Deutsche Bank ve Iresearch’a göre Çin online C2C işlemlerinin değeri 2009 yılında %105 büyüdü ve toplamda 248,5 milyar RMB (37,6 milyar USD) oldu. C2C pazarı üç oyuncunun elinde bulunuyor. En büyük oyuncu Taobao’nın 2009 sonu itibarıyla 170 milyon kayıtlı kullanıcısı bulunuyor ve pazarın %82,5’unu Taobao oluşturuyor.

Çin’in internet devi Tencent’in sahip olduğu PaiPai’in Pazar payı %10,1, Ebay’in ortak olduğu EachNet’in payı %7 (2008 yılında Pazardan %8 pay alıyordu). Iresearch’a göre Taobao’nun Pazar payı 2010 yılının ilk döneminde %84,7’ye yükseldi.

Pek çok firma Çin C2C pazarından pay kapmak için çalıştı. Çin’in ünlü arama motoru Baidu’da 2008 yılında C2C sitesi youa.com’u duyurdu. Ancak bügüne kadar Taobao için fazla sorun teşkil etmiyor, Pazar payı %0’ın altında. Çinlilerin elit sosyal ağı olarak kabul edilen douban.com’da C2C pazarına farklı şekilde giriş hazırlığında.

C2C oyuncular bir yandan da B2C pazarı üzerine girişimlerde bulundular. Örneğin Taobao 2008 yılında B2C alışveriş platformu Taobao Mall’u başlattı. Tencent ve Paipai’de B2C platformu Shop QQ’yu başlattı. Baidu B2C iş geliştirmek için Japonya’nın en büyük e-ticaret oyuncusu Rokuten ile ortaklığa girişti.

Çin Hükümeti Yerli Girişimcileri Koruyor

Son olarak düzenleyici kanunlar Çinli firmalar için daha olumludur. Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu tarafından 2007 yılında, “Yabancı Yatırım Sanayi Kılavuzun’da” değişikliğe giderek, online perakende sektörü yabancı yatırımcılar için sınırlı kategoriler altına alındı. Farklı sektörlerde faaliyet gösteren yabancı şirketler için il düzeyindeki ticaret bakanlığından onay alınmakta. 2007’de çıkan bu yasa ile online perakendeciliğe başlamadan önce yabancı işletmelerin Çin Ticaret Bakanlığından izin alma zorunluluğu getirildi.

Bu karar 2007 – 2010 (Ağustos) yılları arasında yabancı yatırımcıların Çin’e girişlerinde en büyük sorunu teşkil etti. Ağustos 2010 yılında eski yasaya dönüldü ve artık yabancı işletmelerde il düzeyindeki Ticaret bakanlıklarına başvurabilir yasası çıkartıldı. Yalnız online perakendecilik yapacak firmalar için 2010’daki çıkan yasada, telekomünikasyon lisansı gibi bir takım ekstra lisanların alınmasıda zorunlu hale geldi.

B2C Pazarının %70′i 10 Firmanın Elinde

Çin B2C pazarı, C2C pazarına oranla daha parçalanmış olmasına rağmen rekabet 2009 yılında yoğunlaşmıştır. İlk 10 B2C oyuncuları Pazar payı %70’i buluyor ve B2C pazarı hızlı şekilde değişiyor.

Pazarda ilk 3 oyuncu 360Buy, Joyo Amazon ve Dang Dang oluşturuyor. B2C oyuncular çok fazla kategoride ürün satarak sitelerine daha fazla trafik yaratmayı hedefliyorlar. Dang Dang ve Joyo önceleri sadece kitap satıyordu, şuan gıdaya kadar uzanan geniş yelpazeleri var. 51mdq pazardaki tek dikey oyuncu, sadece evde kullanılan elektronik aletleri satıyor. Bu arada Vancl kendi markalı ürünlerini satarak eşsiz bir model ile çalışıyor ve pazardaki en büyük beşinci oyuncu.

B2C pazarında gıda önemli bir sektör, Çin’in en önemli firmaları da bu sektöre yatırım yapıyor. Fortune Global 500’de yer alan COFCO womai.com ile internetten gıda ve içecek ürünleri satıyor, aynı zamanda Taobao da chaoshi.taobao.com ile birlikte internette süper market açtı. Bunun yanı sıra bölgesel olarak da süper market ürünleri satan siteler var, Şangay’da yabancıların yoğun yaşadığı ilçelere market ürünleri dağıtım servisi yapan siteler bulunuyor, genelde evlere katalog dağıtarak reklam yapıyorlar.

Çin Pazarı İçin Tavsiyeler

Çin pazarına girmeyi düşünen firmaların, pazar bilgileri dışında, Çinli kullanıcıları iyi anlamaları ve onlara daha yakın olmak için çaba sarfetmeleri gerekiyor. Genelde firmalara iki danışmanla çalışmaları öneriliyor, biri yerel biri de Çin kültürünü özümsemiş yabancı danışmanlar. Yerel danışmanlar hükümet bazında bazı bilgilere hızlı ulaşabilirken, yabancı danışmanlar daha objektif bakış açısına sahip oluyor, aynı zamanda müşterisinin istediğini daha iyi anlıyor.

Çin’de grup alış veriş siteleri çok revaçta, Pekin’de sadece 333 tane grup alışveriş sitesi faaliyette bulunuyor, yabancılara yönelik İngilizce faaliyet gösteren siteler de bulunuyor. Private shopping modelinde büyük internet şirketleri de var, dünyanın en büyük ikinci lüks ürün pazarı olan Çin’de lüks ürünlere yönelik private shopping sitesi bulunmuyor. Bunları göz önünde bulundurarak Çin’i her zaman aklınızın bir köşesinde tutmayı öneriyorum.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Bir çoğumuz için kaf dağının ardında olan Çin, genel ve internet nüfusu olarak dünyanın en büyük ülkesidir. Zenginleşen nüfusu sayesinde iç pazarda artan tüketim çılgınlığı, e-ticaret sektörünü de canlandırmıştır. Aşağıda daha da detaylı değineceğimiz e-ticaret pazarı 2009 yılında 39.9 milyar USD olmuştur, 2013 yılında da pazarın 1 trilyon RMB yani 151 milyar USD olması beklenmektedir. Bu yazımızda Çin e-ticaret pazarına genel bir bakış atacağız.

Iresearch‘a göre Çin perakende pazarı 2009 yılı için 263 milyar RMB (39.9 milyar USD). 2010 yılının ilk yarısında %114.8 büyüyen Çin online perakende pazarı, 2010 yılının ilk çeyreğinde %114.8, ikinci çeyreğinde %97.5 büyüdü. Çin online perakende pazarı, 2010 yılının ilk çeyreğinde 100.6 milyar RMB (15.2 milyar USD), ikinci çeyreğinde ise 111.2 milyar RMB (16.8 milyar USD) oldu. Genişleyen internet nüfusu Çin online perakende pazarının büyümesindeki en büyük etken.

Çin’de İnternet Kullanımı

Çin İnternet Ağı Bilgi Merkezine (CNNIC) göre, Çin internet nüfusu 2009 yılı sonunda yıllık %28.9 oranında artarak 384 milyon kişiye ulaşmıştır. Çin’in internet nüfusu, ABD ve Japonya’nın internet popülasyonundan daha fazladır. 2010 yılının ilk döneminde 420 milyon’a ulaşan Çin’in internet nüfusu, 2010 yılının sonunda 450 milyon kişiyi geçmiştir. Çin nüfusunun %33′ü internet kullanır hale gelmiştir.

Çinli kullanıcılar için internetten alışverişin bir diğer avantajı, internetteki fiyatların daha şeffaf olması, kırsal bölgelerde mağazalarda satılmayan ürünlere ulaşılabilme olanağının olmasıdır. 2004 yılında online alışverişte kişi başı harcama 240 RMB (36.4 USD) iken, 2009 sonunda bu rakam ona katlanmış ve 2400 RMB (364 USD) olmuştur.

Tüm bu şaşırtıcı rakamlara rağmen pazar için hala erken olduğu düşünülüyor. 2009 yılında perakende satışların %2 sini oluşturan online perakende sektörünün, 2013 yılında perakende satışlarından %5 pay alacağı ön görülüyor.

Genç ve Bayan Tüketiciler Kitlesi

CCNIC’ye göre Çin’de online alışveriş yapanların %80′inini 30 yaş altındaki tüketiciler oluşturuyor. Gençler ebeveyinlerden daha fazla online alışverişi kucaklama eğilimindeler. CCNIC’nin yapmış olduğu son araştırmaya göre online alışveriş penetrasyonunun genç profesyoneller ve üniversite öğrencileri arasında en yüksek olduğunu görülüyor. Sırasıyla genç profesyoneller %49, üniversite öğrencileri %39 oranında online alışveriş yapıyor.

Çin’de interneti sık kullanan kesimin (Netizens) %53′ünü erkekler oluşturuyor. Ancak kadın kullanıcılar internetten alışveriş konusunda daha istekli. 2009 yılı CCNIC’nin raporuna göre Netizens kadınların %61.5′i internetten alışveriş yaparken, Netizens erkeklerin %38.5′i alışveriş yapmaktadır. Kadın kullanıcılar C2C ve B2C sitelerinin büyük müşterileridir, Taobao ve Paipai gibi.

Birinci Kademe Şehirler Ön Planda

Taobao tarafından yapılan araştırmaya göre en fazla alışverişi Şangay şehri yapmaktadır. Mayıs 2009 ile Mayıs 2010 tarihleri arasındaki verilere dayanarak yapılan araştırmada, online harcama yapan ilk 10 şehir şu şekilde sıralanıyor; Şangay, Pekin, Shenzhen, Hangzhou, Guangzhou, Nanjing, Suzhou, Tianjin, Wenzhou ve Ningbo.

Ancak orta ve batı Çin’de düşük katmanlı şehirlerin büyüme potansiyeli göz ardı etmemek gerekir. Taobao’ya göre en hızlı gelişme potansiyelini orta ve batı Çin’deki düşük kademeli şehirler oluşturuyor.

Giyim, Çanta ve Aksesuar Revaçta

Iresearch’a göre giyim, çanta ve aksesuar kategorisi, Çin’in en popüler online alışveriş kategorisini oluşturuyor. Online alışveriş yapanların %35′i giyim, çanta aksesuar, %15.2 si kitap, görsel ve işitsel ürünler, %10.5 ‘i sanal kart, %8′i kozmetik ve cilt bakım ürünleri, %6.1′i de IT ürünleri satın alıyor.

Bir sonraki yazımda, Çin C2C ve B2C pazarındaki rekabet alanları ve pazar payları, yabancı yatırımcılar için kritik noktalara değineceğim.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Arda Kutsal’ın Notu: Türk internet girişimcilerinin global pazarlardaki fırsatları değerlendirebilmeleri için bu tür ülke dosyalarına Webrazzi’de daha sık yer vermeye karar verdik ve Yusuf İbili’nin katkılarıyla bu sefer dikkatimizi Ukrayna pazarına yönlendirdik. Bu ve bunun gibi pazar analizlerini önümüzdeki dönemlerde farklı ülkeler için de tekrarlıyor olacağız.

Ukrayna’ya Genel Bakış

Toplam nüfusu 46 milyondan fazla ve bayan nüfusu 26 milyon civarında. Okuma-Yazma %99.7 ve İşsizlik %2.4 civarında. Genç nüfus oranı yüksek. Üniversite okumak için çok ağır şartları yok ve yıllık harçları düşük. Resmi dilleri Ukraynaca. Fakat halkın neredeyse hepsi Rusça da konuşabiliyor. Türkiye’ye nazaran İngilizce bilen kişi sayısı Ukrayna’da az.

Ukrayna’daki yaşama baktığımızda ise; doğal gaz, elektrik, su, yeme-içme, petrol (benzin, dizel) vb. temel ihtiyaçlar ülkemize göre çok düşük maliyetlerde. Devlet tarafından belirlenen asgari ücret 699 UAH (1 TL = 5.4 UAH) Bu yüzden şirketleşmeye gittiğinizde Ukrayna’da düşük maliyetlerde işçi çalıştırmanız mümkün. Halkın geneline baktığımızda ortalama maaş $240-$300 arasında.

Ukrayna’daki nüfus artışı geriye doğru gidiyor. Yıllık nüfus artışı -1000 civarında. Fakat çalışanların ve ülkenin gelirlerine baktığımızda artış devam ediyor.  Devletin nüfus artışını sağlamak için çalışmaları var. Evlenen çiftlere verilen yardımlar, çocuk sahibi olan çiftlere yardımlar vb. konuma göre birçok çeşit mevcut.

2012 Avrupa Futbol Şampiyonası ev sahipleri arasında. Polonya ile ortaklaşa düzenlenmekte. Final maçı Ukrayna’nın başkenti Kiev’de Olimpiyat Stadı’nda oynanacak. Bu organizasyonun getirdiği birçok fırsat bulunmakta.

Ukrayna İnternet Pazarına Genel Bakış

Ukrayna’da popüler veya trafiğe sahip olan birçok sitenin aslında Rusya kaynaklı olduğunu görüyoruz. Zamanla Ukrayna’daki açığı kapatmak için Rus siteleri kendilerini bu gelişmelere göre konumlandırmışlar. Sebebi ise bahsettiğim gibi halkın Rusça okuma-yazma bilmesidir.

2001-2008 yılları içerisinde CIS ülkelerindeki internet büyüme oranı %400 iken Ukrayna’daki büyüme %2500 civarındadır. 2008 yılında Ukrayna’da Online Reklamcılık için harcanan para 23 Milyon $
Skype kullanıcı sayısı 4 Milyon. Her ay 200 Binden fazla kullanıcı kayıt olmaktadır.

Bigmir.net’in Ekim Ayı için hazırladığı rapora göre;

• Ukrayna’daki toplam internet kullanıcı sayısı: 13 Milyon 138 Bin (Eylül ayındaki rakam: 12 Milyon 338 Bin)
• İnternet nüfusu ağırlıklı olarak 8 bölgede toplanmış. Kiev şehri %58.8 ile en yüksek orana sahip.
• Ekim ayında internette harcanan toplam süre: 4 Milyar 538 Milyon 358 Bin dakika.
• Arama motoru kullanımı: %62 Google, %28 Yandex ve %4 Mail.ru ilk 3’ü oluşturuyor. Fakat sadece Ukraynalı kullanıcılara baktığımızda ise Google’ın kullanım oranı %75 civarında.
• Arama motorlarında ne aradıklarına bakarsak, ilk 30 içerisinde en çok otomobil ve ilgili içeriklerin arandığını görüyoruz. Genel olarak baktığımızda en çok aranan kelimelerin listeleme sitelerine ulaştığını görebiliriz. (Otomobil, emlak, iş Portalları vb.)

Sosyal Ağlar’daki Penetrasyon

Vkontakte.ru (vk.com)

Toplam kullanıcı sayısı: 46 Milyon, Ukraynalı kullanıcı sayısı: 5 Milyon (her saniye 1 kullanıcı kayıt oluyor)

Odnoklassniki.ru

Toplam kullanıcı sayısı: 40 Milyon, Ukraynalı kullanıcı sayısı: 2.1 Milyon

Twitter

Toplam kullanıcı sayısı: 50 Milyon, Ukraynalı kullanıcı sayısı: 25 Bin

Facebook

Toplam kullanıcı sayısı: 288 Milyon, Ukraynalı kullanıcı sayısı: 175 Bin

Ukr.net

Toplam kullanıcı sayısı: 4 Milyon, Ukraynalı kullanıcı sayısı: 3.5 Milyon

Livejournal

Toplam kullanıcı sayısı: 23 Milyon, Ukraynalı kullanıcı sayısı: 3.5 Milyon

E-Ticaret’e Genel Bakış

Kredi Kartı Sayısı

Kaynak: Ukrayna Ulusal Bankası (NBU)

Web Money

Grafik: Yıllara göre UAH işlem hacmi ve turnover oranı.

• 2008 yılı içerisinde Web Money üzerinden 1 Milyon 370 Bin kayıtlı kullanıcı tarafından 700 Milyon UAH işlem hacmi yapıldı.
• Minimum 100 ve üzeri işlem yapmış kullanıcı sayısı, Kiev: 62.000 Ukrayna: 255.000
• Web Money erişim noktaları, Kiev: 3681 Ukrayna: 15,756
• Komisyon oranı işlem başına %0.8 ve paranın hesaba geçmesi 1 iş günü.

Portmone

• Aylık gerçekleşen işlem sayısı: 500.000
• Paypal gibi çalışmıyorlar. Ödeme yapmak için kayıt olmak gerekmiyor ve tüm kredi kartlarını ile ödeme yapılabiliyor.
• Komisyon oranları %4 ile %5 arasında satılan ürün grubuna göre değişiyor.
• Paranın hesaba geçmesi maksimum 2-3 iş günü sürüyor.
• Yüksek iş hacmine ulaşılır ise komisyon oranlarında tekrar düzenleme yapılıyor.
• 3D Secure (opsiyonel) kullanımı mevcut. Ödeme ekranı için kendi arabirim tasarımınızı yapabiliyorsunuz.

Portmone Kullanıcı Penetrasyonu

• %81 Erkek, %19 Bayan
• Yaş aralığı; 24-32: %32, 30-35: %30, 36-40: %12
• %66 Evli, %29 Bekar
• %33′ü çocuk sahibi değil. %20′si 1-5 yaş aralığında çocuk sahibi
• %37′si Kıdemli/Müdür, %24′ü Profesyonel/Uzman/Yönetici, %15′i İş Yeri Sahibi, %11′i Mühendis
• %24′ü Ukrayna’nın en büyük şirketlerinde ve %23′ü uluslararası şirketlerde çalışıyor
• %64′ünün kendi dairesi var, %15′i kiralık bir dairede oturuyor
• %90′ı her gün internete giriyor.

Genel olarak baktığımızda ise;

• Erkeklerin gelir durumu: 700-1500 $
• Bayanların gelir durumu: 300-700 $

Mobil Penetrasyon

• 2009 Eylül mobil kullanıcı sayısı: 55.5 Milyon (Ağustos ayına göre %70.4 artış)
• UKR Telekom (UMTS) raporlarına göre Eylül ayında internete cep telefonundan erişim %50 arttı.
• 3. çeyrekte Ukrayna’da satılan cep telefon sayısı: 1.21 Milyon adet. (2008′e göre %30 artış)
• Ukrayna’daki aktif mobil kullanıcı sayısı: 30 Milyon. Kiev’deki penetrasyon ise 16-55 yaş arası bireylerin %97′si cep telefonu kullanıyor. %19′u ise her gün internete mobil olarak (da) giriyor.
• İnternet sağlayacılarının gelirleri Temmuz ayında 1.8 Milyar UAH (2008’e göre %44 artış) Toplam kazançları ise 999.7 Milyon UAH (2008’e göre %80 artış)
• Mobil operatörler Eylül ayından sonra İnternet Sağlayıcısı konumunda yatırımlara başladı. Devlet, desteklemek adına 3G (15 yıllık Lisans, yenileme) ihalesini 400 milyon UAH’dan açıyor. Ayrıca teşvik olarak 25 MHz Spectrum Radyo Sinyali hediye ediyor.
• Mobil Operatörlerin Temmuz-Ağustos ayındaki kazancı 18.6 Milyar UAH (2008′e göre %5 artış)

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Bu aralar çok konuşulan 2012 filmi’nde Mayalar’ın hesabına göre 21 Aralık 2012 tarihinde insanlık çağının sona ereceği inancı işleniyor. Bunun büyük felaketlerle birlikte geleceğine inanılıyor.

Filmin de etkisiyle 2012 yılı bir anlamda merak edilen geleceğin sembolü haline geldi. İnanılmaz bir hızla gelişen internet sektöründe “Hangi alanlar gelecekte parlayacak?” sorusu biz internet girişimcilerinin kafasını sürekli kurcalayan bir konu. Zira biz internet girişimcilerinin doğasında “Seri girişimcilik” yatmakta.

İşte ben de bu yüzden internet sektörünün 2012 yılında parlayacak olan alanlarına doğru kısa bir yolculuk yapmak istiyorum sizlerle.

1) Augmented Reality: Türkçe’deki karşılığı “Arttırılmış gerçeklik” olan bu teknoloji gerçek dünyada fiziksel objelerin ve canlıların görüntüleri ile bu görüntülerin bilgisayar ortamında yorumlanması işlevine yaramakta. Now Juniper Research’e göre 5 yıl içinde bu pazar $732 milyon’a kadar çıkması bekleniliyor. Şu anda iPhone ve Android telefonlara yönelik augmented reality uygulamaları geliştiren Layar, Junaio ve Wikitude gibi şirketler dikkatleri üzerlerine oldukça çekmiş durumda.

2) Social Gaming: Facebook’taki Farmville çılgınlığından sonra dikkatler Social Gaming alanında en büyük oyunculardan biri olan Zynga‘ya çevrilmişti. Geçtiğimiz haftalarda Seri B olarak $15.2 milyon yatırım alması bile bunun en büyük göstergesi. Yine en büyük oyunculardan biri olan Playfish’in Electronic Arts tarafından  $400 milyona satın alması bu pazarın geleceğinin ne kadar parlak olduğunu bizlere bağırıyor. Sosyal ağlarının gelişmesi ve bu konuda “virtual goods” gibi yeni gelir modellerinin bulunması Social Gaming’i oldukça çekici hale getiriyor.

3) Online Travel: İnternet analistleri gelişmiş ekonomilerde oldukça iyi ancak Türkiye’de bakir olan online seyahat pazarının gelecek yıllarda daha da rekabetin kızışacağına işaret ediyor. Online seyahat sektörü Expedia, Opodo, booking.com, Priceline gibi online rezervasyon sitelerinin başarısından sonra evrim geçiriyor. Şimdi tatil severler tripadvisor, tripit, dopplr gibi tatil planlama sitelerini kullanarak nereye gideceklerine karar verip en uygun fiyata yönlendiriliyorlar. Bu sitelerin mobil uygulamalarla desteklenmesi bu işin geleceğine dair bize bir hayli işaret veriyor. Dünyanın en büyük online seyahat pazar araştırma şirketlerinden PhoCusWright bu pazarın teknolojiyle birlikte kızışacağını öngörüyor.

4) Mobil uygulamalar: Bir şirkette iş geliştirme yöneticisi olan ev arkadaşımın akşam laptopunu açmaması sadece cep telefonundan saatlerce internette sörf yapması son zamanlarda en ilginç gözlemlediğim olaylardan biri. Silikon Vadisi’ndeki arkadaşlarımın “Nurettin burada millet internet startupları yapmayı bırakıyor, çoğunluk mobil uygulamalar sunan startuplar peşinde” sözleri rüyalarıma giriyor. iPhone ve Android platformlarına uygulamalar yazan binlerce startup bir anda türedi dünyada. Bugün Y Combinator, Techcrunch 50 ve Seedcamp gibi platformların seçtiği startupları incelediğinizde mobil uygulama sayısının ne kadar çoğaldığını görmeniz zor olmayacaktır.

Neden bahsediyorduk, 2012 filminin afişindeki slogan gibi: “Bizi uyarmışlardı.”…

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

İki hafta önce Webit’e katılmak üzere Sofya’ya gittiğimde amaçlarımdan birisi Doğu Avrupa internet sektörüne yakından göz atmak ve Doğu Avrupa’dan çıkmış startup’lar hakkında bilgi edinmekti.

Hem ülkemize coğrafi olarak yakın hem de artık Avrupa Birliği üyesi olan ülkeler Bulgaristan, Yunanistan ve Romanya gibi yerlerde gelişmiş bir internet kültürü var mıydı? Ülkemize benzer şekilde “gelişmekte olan ülkeler” kategorisinde sayılan düşük nüfuslu ve internet penetrasyonu da nispeten zayıf olan bu ülkelerden geçtiğimiz senelerde belli başlı yarışmalarda başarı kazanan ekipler görmeye başlamıştık. (bkz. Seedcamp 2009)

Bu süreçte Sofya’da ofisini ziyaret edip kurucusu, ekibi ve Türkiye temsilcisi ile birebir görüşüp hikayesini dinleme fırsatı bulduğum bir startup’tan söz etmek istiyorum: Favit.

Favit’in amacı ve öncelikli işlevi bir bilgi toplayıcı & biraraya getirici (aggregator) olmak ve kaliteli içeriğin elde edilmesinde, organizasyonunda ve dağıtılmasında uzmanlaşmış bir uygulamaya dönüşmek. FriendFeed’e benzer şekilde birçok farklı kaynaktan bilgileri canlı olarak toplayan, bunları kendine has algoritmaları ile filtreleyen ve seçimlerinize bağlı olarak etiketler yardımıyla kategorileyen bir sistemden söz ediyoruz. Böylece standart bir kullanıcının internette geçirdiği vakit optimize edilmiş oluyor.

Favit’in merkezi Sofya’da ve ürün geliştirme ekibi Bulgar yazılımcılardan oluşuyor, finansmanı ise Sofya merkezli bir risk sermayesi olan NEVEQ’ten sağlanmış. NEVEQ 30 milyon avroluk bir fon. Amerikan ve İsviçreli özel yatırımcıların yanısıra European Bank for Reconstruction and Development en büyük hissedar.

Servis şu anda Yunanistan, Romanya ve Rusya’da aktif, ve Türkçe versiyonu da yayında. Şu anda 9 kişiden oluşan ekip 6 ay içerisinde Orta Avrupa pazarına açılmayı hedefliyor ve ekibi 15 kişiye çıkartmayı planlıyor. Favit “dünyayı değiştirme” misyonu, yenilikçi teknolojisi, Doğu Avrupa kökeni ve Amerika & İsviçre finansmanı ile Türkiye pazarında iş geliştiren internet firmalarına ilham verebilir.

Türkiye pazarına yönelik olarak yerelleştirilmiş tanıtım videolarını izlemenizi tavsiye ediyorum. Favit hakkında daha fazla sorunuz varsa servisin Türkiye sorumlusu olan Besim Dönmez ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

RetailMeNot.com ve Harris Interactive iş birliği ile Amerika’da  18 yaş üstü 2,175 birey ile yapılan araştırma sonuçları yayınlandı. (Bu bireylerin %86’sı aktif olarak online alışveriş yapıyor.)

Şimdi araştırma sonuçlarından öne çıkanları ele alalım. Bu araştırmaya katılan;

• Bireylerin %30’u eğer alışveriş yapmak istedikleri online mazağa için indirim kuponu bulamıyor ise satın alma işlemini gerçekleştirmiyorlar. 2008′de aynı rakam %27′idi.
• Bireylerin %22’si eğer aradıkları ürün/hizmet için başka bir mağazada indirim kuponu mevcut ise satın alma işlemini o sitede gerçekleştiriyorlar. 2008′de aynı rakam %20′idi.
• Bireylerin %8’i ise ilgilendikleri online mağazada istedikleri ürün/hizmet için indirim kuponu aktif oluncaya kadar bekliyorlar.  Pareto İlkesini ele alırsak başarı için en az %20 Sadık Müşteri Kitlesine ulaşmanız gerekiyor, buna göre %8 çok iyi bir rakam değil.
• Üniversite mezunu bireylerin %29’u  indirim kuponlarını yayınlayan ve %24’ü de  ürün fiyatları karşılaştırmasını yapabilen siteleri aktif olarak kullanıyor. Lise seviyesinde ki bireylere baktığımızda %20 civarında.
• Çalışan kesimde ki bireylerin %27’si  çalışmayan kesimde ki bireylerin %22’si  genel olarak öğrencilere baktığımızda %25’i  ve emekli olmuş bireylerin %14’ü  indirim kuponları yayınlayan siteleri aktif olarak kullanıyor.
• Çocuk sahibi aile bireylerinin %30’u  ve çocuk sahibi olmayan aile bireylerinin %22’si  indirim kuponları yayınlayan siteleri aktif olarak kullanıyor.

Şimdi elimizde ki bu araştırma sonucu bakarak şu İş Modelleri hakkında yorum yapalım.

Online Private Shopping İş Modeli neden başarılı?

Kaliteli markaların, orjinal ürünlerine indirimli bir şekilde sizleri ulaştırıyor. Takip etmenizi kolaylaştırarak sizi sürekli bilgilendiriyor. Ayrıca güvenilir bir alışveriş ortamı sunuyor. Kullanıcılara ilk sözü: Minimum %30 indirim. Demek ki indirim kuponu aramaya son!

Kullanıcılara, kullanıcı kitlesine uygun ürünler sunuyor. Geri dönüşleri değerlendiriyor. “Bizden alışveriş yaptığınız için teşekkür ederiz” yerine “Bizimle alışveriş yaptığınız için teşekkür ederiz” mesajını çok iyi iletiyor.

Social Shopping’in temellerini oluşturuyor. Arkadaşlarız ile ürün hakkında bilgi alışverişinde bulunurken her davet ettiğiniz arkadaşınız içinde sizlere harcayabileceğiniz bonus para veriyor.

Online Karşılaştırma Sitesi İş Modeli neden başarılı?

Onlarca kategori de yüzlerce ürünü fiyat, performans vb. birçok kriterde karşılaştırabiliyorsunuz.

Sadece fiyatı en uygun online mağazayı size sunmakla kalmayıp aynı zamanda diğer mağazaların fiyatlarını da sizlere sunarak en uygun seçimi yapabilmeniz için yardımcı oluyor.

Diyelim ki en uygun fiyatı sunan online mağaza hakkında hiçbir bilginiz yok. İşte tam burada sizlere o mağaza hakkında ki tüm geri dönüşleri sunuyor ve bilgi sahibi olmanızı sağlıyor.

Ürün, online mağaza hakkında yapılan tüm yorum, puanlama vb. değerleri görebiliyorsunuz.

İsterseniz size öneriler sunabiliyor. Satın almak istediğiniz ürünün özelliklerinde ki diğer ürünleri görebiliyorsunuz ve sadece fiyatı olmamakla beraber tüm kriterleri karşılaştırabiliyorsunuz.

Eğer ihtiyaçlarınızı biliyorsanız fakat satın alabileceğiniz ürünün ne olacağı hakkında karar vermemişseniz sizin için en uygun ürünü sahip olduğu araçlar ile indirimli bir şekilde bulmanızı sağlıyor.

E-Ticaret’imizi nasıl geliştirebiliriz? Daha çok işlem hacmi için neler gerekli?

Sosyal medya sizler için çok önemli. İlk başta hitap ettiğiniz kitlenin yer aldığı sosyal ağlarda aktif olmanız gerekiyor. Sadece içerik paylaşımı yapmayın! Kullanıcılarınıza, müşterilerinize cevap verin. Onları takip edin ve onların da sizleri takip etmesini kolaylaştırın.

Çözüm: FriendFeed, Twitter, Facebook, MySpace vb. ağlar ile başlayabilirsiniz. Açtığınız hesaplar ile kullanıcılarla aktif olarak iletişime geçerken oluşturacağınız Gruplar, fan sayfaları vb. kanallar ile de daha çok reaksiyona girebilirsiniz.

Social shopping’e önem verin. Bunun için gerekli tüm entegrasyonları kurun ve size en uygun senaryoları oluşturarak derhal uygulamaya geçin. Ayrıca ödeme sistemleri konusunda diğer alternatifleri de kullanım. Sadece kredi kartı / EFT kullanmakla kalmayıp  mikro ödeme, PayPal vb. ödeme sistemlerini de destekleyin. Böylece buralarda oluşan kitle için de bir adım öne çıkarak onlara daha çok hitap edebilirsiniz.

Çözüm: Facebook Connect ile Social Shopping uygulamaları yapabilirsiniz. Ürün sayfalarınızı kişilerin Facebook arkadaşları ile paylaşmasını sağlayın. Bu işlemleri yaparken her iki taraf içinde zahmetli olmayan, ekstra bilgiler gerektirmeyecek şekilde olabildiğince tıkla ve gönder metodunda tutmaya çalışın.

Aktif olarak size geri dönüşler sunan, işlem hacminizi artıran iletişim kanalları belirleyin. Bunları eğer sahip olduklarınız ile yapamıyorsanız İstatistik Hizmeti veren şirketler ile derhal çalışmaya başlayın. Bahsettiğim konu basit olarak sayfa gösterimlerini, sizi referans gösteren siteleri vb. tespit etmek kesinlikle değil!

Çözüm: ABC ürününe ait sayfanın, sayfa gösterim verilerini eğer diğer verileriniz ile karşılaştırmıyorsanız sizin için hiçbir anlam ifade etmeyecektir. Siz bir Online Alışveri Sitesi sahibisiniz. O yüzden o sayfanın size maliyeti ve kazancı nedir hesaplamalısınız. Nasıl olacak; Sayfaya ait ürünün tamamlanmış Satıl Alma değerlerine bakarak  başlayabilirsiniz.

Sadece özel günlerde veya özel ürünlerde değil her zaman indirimler yapın. Bu indirimleri belirlediğiniz iletişim kanalları ile paylaşın. Olabildiğince bu iletişim kanallarına özel olmasını sağlayın. Çünkü bu iletişim kanalları ile olan reaksiyonunuz sizlere aşık, sadık müşteriler oluşturur.

Çözüm: Twitter hesabınız da sizleri takip eden 5000 kullanıcı olduğunu varsayalım. Twitter aracılığı ile indirim kuponları yayınlayabilirsiniz veya oluşturduğunuz özel URL’ler ile Twitter kaynağından gelen kullanıcılarınıza özel indirimli fiyatları gösterebilirsiniz. Böylece diğer ağlarda sahip olduğunuz kullanıcılar işlem hacmine katkıda bulunurken sizlerin daha verimli istatistikler almanızı da sağlayacaktır.

Deneyimsel Pazarlamaya önem verin. Kullanıcılarınızın farklı deneyimler yaşamasını sağlayın. Sizler için ağızdan ağıza pazarlamayı en iyi şekilde yapan veya işlem hacmi yüksek olan vb. kullanıcıları belirleyin ve onları farklı şekillerde ödüllendirin. Tespit etme işlemi çok zor değil. Sadece sabır isteyen bir süreç. Tek yapmanız gereken aktif olduğunuz iletişim kanallarının amacını bilmeniz ve verimli kullanmanız.

Çözüm: Diyelim ki Twitter’da yayınladığınız indirim kuponunu bir üyeniz diğer arkadaşları ile paylaştı. Onlar aracılığı ile de 5 kişi daha paylaştı. Veya üyelerinizden birisi 10 arkadaşını davet ederek siteye üye olmalarını sağladı. Böylece size işlem hacminizi artırmanız için aktif olarak katkıda bulundu. Bu üyeler işlem yaptıkları zaman artık onlara farklı bir deneyim yaşatmak elinizde. Ürün kutusunu süsleyebilirsiniz hatta kullanıcınızı tanıyorsanız ona özel bir tasarım yapabilirsiniz. Aldığı ürün için gerekli olabilecek diğer gereçleri –telefon için fazladan bir batarya ve koruma kılıfı vb.- hediye edebilirsiniz. Belki de hiçbir ölçümleme yapamadığınız veya verim alamadığınız reklam, pazarlama harcamaları böylece daha efektif kullanabilirsiniz.

Diğer Online Alışveriş Siteleri ile iş birliğine gidin ve paralel olarak karşılıklı iş hacminizi artırmak için çalışmalar, kampanyalar yapın. Ekip çalışması her zaman iyidir. Olaylara ve elinizde ki verilere her zaman farklı açılardan bakma imkanı sunar.

Çözüm: Eğer üyenizi çok iyi tanımıyorsanız fakat ödüllendirmek istiyorsanız derin düşünmenize gerek yok. Göndereceğiniz tişört uygun beden de olmayabilir veya renklerini, desenlerini beğenmeyebilir. Diyelim ki ödüllendireceğiniz üyeniz bir bayan. İş Ortağınız ise çiçek satışı yapıyor. Basit bir çözüm ile üyenize ürün ile bir de çiçek gönderebilirsiniz. Farklı olarak üyenize İş Ortağınızın sitesinden X lira değerinde ücretsiz olarak çiçek siparişi edebileceğini söyleyebilirsiniz. Rahat hissetsin. İstediği herkese gönderebilsin. Aynı şekilde İş Ortağınız çiçek sitesinden size gelen kullanıcıları çok iyi davranın. Bu indirimi kullanabilmek veya bu bonusu harcayabilmek için ilk başta şu bilgileri girmeniz gerekli veya Y lira değerinde alışveriş yapmanız gerekli gibi ibarelerde kesinlikle bulunmayın! Her iki senaryoda da İş Ortağınızın sitesinde oluşan işlem hacmi aynı şekilde sizin içinde bir potansiyeldir.

Online Private Shopping sitelerinde yer almaya çalışın. Orada bulunan kitleye özel ürünler ve kampanyalar sunun. Çünkü Online Private Shopping siteleri davetiye sistemi ile çalışır ve dışarıdan direkt üye alımı olmaz. Bu demek oluyor ki yüz binlerce kişinin bulunduğu aktif Alışveriş-Pazar ortamına giriş yapabilirsiniz. Siz sadece ürün tedariğinden sorumlu olursunuz. Kampanya Duyuruları, Pazarlama Çalışmaları vb. herşey onlara ait olduğu için birçok masraftan da kurtulmuş olursunuz.

Çözüm: Niş bir alanda hizmet veriyorsunuz veya sahip olduğunuz ürün yelpazesi çok geniş. Diyelim ki Türkiye’ye ilk giriş yapacak ve sezonun en yeni ürünlerini satabilme yetkisi ilk sizin elinizde. Yapacağınız şey sadece Online Private Shopping Sitesi ile iletişime geçmek ve detayları paylaşmak. Sizleri en iyi şekilde yönlendirirken sahip oldukları deneyimler ile de sizlere farklı tecrübeler kazandıracaklardır. Ayrıca Online Private Shopping Sitesi sayesinde ürün hakkında en iyi geri dönüşlere sahip olabilir ve ileri ki dönemler için o ürüne ait planlarınızı daha verimli yapabilirsiniz.

Son olarak en önemlisi. Online Karşılaştırma Siteleri ile tam entegrasyon sağlayın. Ürün bilgilerinizi sonuna kadar açın ve yararlanmalarını sağlayın. Eğer kapalı yapıda bir sisteme sahip iseniz verilerinizin bu sitelerin örümcek tarayıcıları (içeriği tarayan botlar) tarafından en iyi şekilde okuyup, anlamasını sağlayabileceği şekilde yapılandırın. SEO çalışmalarına tonlarca para harcamayın. Sizin amacınız sitenize trafik oluşturmak değil işlem hacmi oluşturmak olmalı. O yüzden olabildiğince ölçümlenebilir kaynakları kullanın ve analiz edin. Göz önünde olmak istiyorsanız yapacağınız tek şey Sosyal Ağlar ile olabildiğince reaksiyona girmek.

Çözüm:Günümüz interneti herşeyi ulaşılabiliyor yapıyor iken bize ulaşan kullanıcı hakkında çok verimli bilgiler sunuyor. O yüzden arama motorları ile milyonlarca sayfa gösterimi yapmak sadece hosting masraflarını kabartacaktır. İnsanlar X ürüne ait birçok bilgiyi araştırıyor olabilir. Resim, video, tarihçesi vs. Eğer kullanıcı ürünü satın alma gibi hiçbir düşüncesi yoksa sizin arama motorlarında ki ilk sırada ulaşılabilir olmanız eksi bir puan almanızı sağlarken yine tüm masrafları size ait olacaktır. O yüzden online reklam, pazarlama harcamalarını olabildiğince Online Karşılaştırma Siteleri, Sosyal Ağlar için kullanın. Bu kaynaklardan gelen kullanıcıları gruplandırmak, bilgi sahibi olmak ve ilerleyen dönem çalışmalarınız da kullanabilmek elinizde. Twitter üzerinden 2009 İlk Çeyrekte 100.000 $ Ciro sağladık veya ABCD Online Karşılaştırma sitesinde en çok işlem yapılan ve memnun kalınan Online Alışveriş Sitesi’yiz diyebilirsiniz.

Bunlara ekstra olarak Google tarafından yayınlayan “Make your web site work” adlı e-kitabı okumanızı tavsiye ediyorum.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Doğu Avrupa’nın şu ana kadar düzenlenmiş en büyük e-pazarlama ve e-iş zirvesi Webit 4000’den fazla katılımcı ile 7-8 Ekim tarihlerinde Sofya’da düzenlendi. Ben de katılımcılardan birisiydim, sıcağı sıcağına size önemli gelişmeleri aktarmaya çalışacağım.

Sofya kaotik bir şehir, nüfusu henüz 2 milyon civarlarında fakat trafik İstanbul’dan daha karışık. Doğu Avrupa pazarında Türkiye 131 milyon avroluk çevrimiçi reklam harcaması ile başı çekiyor, bizi 45 milyon avro ile Yunanistan, 30 milyon avro ile Romanya ve son olarak da 15 milyon avro ile Bulgaristan izliyor. Bulgaristan’ın pazar büyüklüğü bizden 10 kat küçük fakat çok başarılı bir organizasyona imza attılar. Önemli konuşmacıları bir araya toplamışlar ve Sofya’nın en büyük etkinlik merkezinin iki katını kapatmışlar. Organizasyonun başarısı için e-academy’i ve Plamen Russev’i tebrik etmeli. Organizasyona Makedonya, Yunanistan, Romanya, Almanya, Avusturya gibi birçok farklı ülkeden katılımcı ilgi gösterdi.

Seminerler

eBay’den Google’a, Microsoft’tan AOL’a ve hatta Coca-Cola’ya kadar dijital pazarın en önemli firmaları temsilcilerini sunum ve konferanslar için göndermişlerdi. Webit’in en güçlü yanı da buydu: Toplam 40-45 dakika süren ve sıkmayan seminerler 30-35 dakika kadar sunum/tartışma, sonrasında da 10 dakikalık soru cevap seansları halinde düzenlendi. Benim en çok beğendiğim oturumlar PayPal Polonya ülke müdürünün sunumu, IAB Avrupa’nın sunumu ve Coca-Cola Avrupa dijital pazarlama stratejisi oturumu oldu.

Büyüklü küçüklü neredeyse tüm firmalar sosyal medyanın etkisinden, dijital pazara yapılan yatırımların artmasından, kriz zamanında diğer reklam mecralarının küçülmesine rağmen internet reklamcılığının büyümesinden, ve mobil reklamcılığın yakın gelecekte çok büyüyeceğinden bahsetti.

Seminerler boyunca Doğu Avrupa’lı firmaların temsilcileri küresel firmalara kendilerini göstermek için didindiler, Doğu Avrupa’da bulunan potansiyelden bahsedildi, markalara gelişmekte olan pazarlara yatırım yapmaları için teşvik edici sunumlar yapıldı.

Fuar Alanı

Webit’in zayıf noktası fuar alanıydı. Bu durum belki de Doğu Avrupa’da henüz oturmamış olan startup kültürünün bir yansımasıydı. Görüştüğüm kişiler ve yaptığım araştırmalar dahilinde söyleyebilirim ki Bulgaristan ve çevresindeki pazarlarda Hosting çözümleri ve yazılım taşeronluğu çok gelişmiş durumda, fakat online projelere yatırım yapmak, startup kurup geliştirmek konusunda bizim 3-4 sene önce bulunduğumuz durumda bulunuyorlar. İnternet projeleri genellikle büyük medya şirketlerinin tekelinde, ve bireysel girişimciler tarafından temsil edilen startup’lar ortada yok. Fuar alanında 15-20 kadar firma temsil ediliyordu ve bunlar da yazılım ve hosting hizmetleri sunan firmalardı. Bunlardan başka birkaç reklam ve pazarlama firması da mevcuttu. Fuarın belki de en ilgi çekici kısmı Webit Expo TV için çekim ve röportaj yapılan standdı. O kısımda birçok önemli konuşmacı ve katılımcıya ulaşmak mümkün oldu.

Fuar alanındaki firmalar yabancı katılımcılara bilgi vermek için hazırlıklı değildi, İngilizce bilgi içeren broşürleri bile yoktu, fakat her standa güler yüzleri ile beni karşılamaları ve sorduğum her soruya büyük ilgi ilgi karşılık vermeleri ve yardımcı olmaya çalışmaları takdire değerdi. Sanırım onlar da yurt dışından bu kadar fazla ilgi beklemiyorlardı.

Türkiye’den katılımlar

Seminerler boyunca Türkiye’nin adı da sık sık duyuldu. Özellikle sosyal ağlar ve facebook bağlantılı oturumlarda, online ödeme ve e-ticaret konulu seminerlerde Türkiye’den de örnekler verildi. Doğu Avrupa’nın en büyük online pazarına ve en kalabalık internet kullanıcı kitlesine sahip olmamız gurur vericiydi gerçekten. Ben de organizasyon dahilinde Türkiye internet pazarı üzerine genel bilgiler ve pazarımızın ilgi çekici yanları üzerine bir röportaj verme fırsatı buldum. İlerleyen günlerde seminerler ve röportajlar Webit Expo Web TV üzerinden yayınlanacak.

Konuşmacı olarak Dataport’tan Hakan Tetik ilk gün webit’in gayriresmi açılışını yaptı. İkinci gün ise Hürriyet İnternet Grubu’ndan Elif Bakiler dijital medyada stratejiler adlı oturuma katıldı. Türkiye’den gelen konuşmacılara ve katılımcılara oldukça fazla ilgi gösterildiğini söyleyebilirim.

Konuşmacılar dışında Rezztoran.com’dan Çağla Erdoğan, P&G Türkiye’den Selvi Talipoğlu, Bulgaristan kökenli uluslar arası bir startup olan Favit’ten Besim Dönmez gibi isimlerle de tanışma ve sohbet etme olanağı buldum. Türkiye’den başka birçok katılımcı da seminerler sırasında göze çarptılar.

Sonuç olarak son derece sıcak bir atmosferde, Doğu Avrupa’nın dört bir yanından dijital sektörden oyuncuları bir araya getiren çok yararlı bir etkinlik oldu Webit. Belki de bu coğrafi bölgede ilk defa bu kadar büyük uluslar arası bir etkinlik düzenlendiğinden herkes son derece hevesli ve sıcak kanlıydı, herkes birbirini tanımaya ve pazarları anlamaya gayret gösterdi.

Webit Expo Tv için resmi web sitesini takip etmenizi ve Twitter’dan webit girdilerine bir göz atmanızı öneririm.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Sevenload’ın Türk kurucusu İbrahim Evsan sevenload’daki aktif görevini bıraktığını sadece danışman ve hissedar olarak devam edeceğini açıkladı. Teknoloji Direktörü Thomas Bachem ile birlikte yeni bir startup’a girecekleri söyleniyor.

Bu haberden sonra İbrahim Evsan ve sevenload’ı çok iyi tanıyan eski bir sevenload çalışanı Vadi Efe’nin Friendfeed’deki yorumu beni bu konu üzerinde düşündürdü.

Vadi Efe şöyle yazmıştı: “Sizce bu seri girişimcilik isteği mi? Yoksa Ibo sevenload’da beklediğini bulamadı mı? “Zaten ortaklığım var firmada, enerjimi daha fazla potansiyel vaat eden bir işe ayırayım” diye mi düşündü? Bir projeyi belli bir noktaya getirdikten sonra girişimciler tatmin mi oluyor ve yeni bir projeye mi atılmak istiyorlar doğal olarak?”

Bir startup’un kurucusu hele ki kendi ismiyle özdeşleşmiş startup’ın yönetimden neden ayrılır? Ya da neden ayrılmak zorunda kalır? Hadi gelin, nedenlerini örneklerle 4 başlık altında birlikte inceleyelim.

1) Yatırımcı olma: XING’in 33 yaşındaki kurucusu Lars Hinrich XING’i belli bir marka değerine getirdikten hatta şirketi borsaya açtıktan sonra 2009 başında CEO görevini bırakarak melek yatırımcı şapkasını taktı. Hatta ilk yatırımı Dopplr geçen hafta Nokia tarafından satın alındı. Bu tür girişimciler girişimci olarak gelebilecekleri en üst yere geldikleri için yatırımcılığı tercih ederek kendilerine yeni heyecanlar arıyorlar.

2) Yerinde duramama: Twitter’ın kurucusu ve fikir babası Jack Dorsey CEO’luk koltuğunu ortağı Evan Williams’a devrederek günlük operasyonlardan elini eteğini çekmişti. Mashable’da çıkan habere göre yeni bir girişime başlayacakmış. Detayları pek bilinmese de kendisinin iddiasına göre bu girişim Twitter gibi ses getirecekmiş. Bu tür girişimciler için para, girişimin heyecanına göre daha hafif kalıyor. Bu bakımdan yatırımcılığı değil seri girişimciliği tercih ediyorlar.

3) Yönetimle anlaşamama: Bu tür girişimcilere “Steve Jobs Sendromu”na yakalanmış girişimciler adını veriyoruz. Kendi şirketlerinde özgür hissetmedikleri anda kendilerine yeni bir yol çizerek yönetimi bırakıyorlar. Daha sonra daha “challenge” bir hisle geçmişte aldıkları derslerle yeni bir startup’a başlıyorlar. Jobster’in kurucusu Jason Goldberg 2007 yılında CEO görevini bırakarak Socialmedian’ı kuruyor. Golberg, Socialmedian’ı kısa bir sürede XING’e satarak XING’in ürünlerinden sorumlu Başkan Yardımcısı koltuğuna oturuyor.

3+1) EXIT: Bu konuda yorumu sizlere bırakıyorum…

Türkiye’de internet girişimciliği geliştikçe bunun örneklerini bizler de hiç kuşkusuz yaşayacağız. Bir startup’ın CEO’suysanız ya da bir startup kurmaya niyetliyseniz yukarıdaki maddeler için bir de siz sessizce düşünün. Zira bu 4 pardon 3+1 olayı yaşamanız olası!

Görsel Kaynak: arkitekt

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Genç bir girişimci olarak Türkiye’deki birçok başarılı internet girişimcisinden ilham aldığımı itiraf etmem gerekir. Nevzat Aydın, Serkan Borançılı, Burak Divanlıoğlu, Çağlar Erol, Tümay Asena, Ersan Özer gibi başarısı kanıtlanmış Türk girişimciler aklıma gelen ilk isimler.

Şu anda bizlerin Amerika’yı tekrar keşfetmemesi adına başarılı girişimcilerden ders almamız gerektiğine inanıyorum. Bu konuda sadece Türkiye ile yetinmemeliyiz. Başta Silikon Vadisi olmak üzere birçok girişimciyi takip etmemizin gerektiğini düşünüyorum.

Baştan beri merakla “Ne yapacaklar” diye takip ettiğim kişisel finans yönetimi portalı Mint ve kurucusu Aoran Patzer işte beni bu konuda şaşırtmadı. Geçtiğimiz hafta Mint’in NASDAQ’a kote Intuit tarafından 170 milyon $’a satın aldığı haberi tüm sektöre bomba gibi düştü. Peki, 29 yaşındaki Aoran Patzer ne yapmıştı da 2 yılda 170 milyon $’lık bir değer yaratmıştı? Hadi gelin hep birlikte inceleyelim…

Ders 1 – Girişimci’nin geçmişi: Aoran Patzer’in Mint’den önce yaşadıkları Mint’in başarısını hazırladı. Üniversite yıllarında Getawebsite adında bir startup kurmuş. Akabinde Fraser Research, IBM, Nascentric gibi şirketlerde profesyonel olarak çalışmış. Yani 27 yaşına kadar hem büyük bir şirkette hem de küçük bir şirkette çalışma deneyimini yaşamıştı. Başarılı bir girişime başlamadan önce kurumsal hayatı tecrübe etmek hatta “başarısız” olmak girişimciyi pişiriyor.

Ders 2 – Az para harca: Aoran Patzer Techcrunch’da yazdığı bir yazısında az para harcadığını gururla anlatıyor. Şirket kurulumu için bir avukat tutmadıklarını, ofis olarak küçük bir kuluçka merkezini paylaştıklarını belirtiyor Patzer. İlk başladıklarında ortaklarıyla birlikte kendi apartman dairesinde başlamışlar, hatta şu anki CTO’suyla evin mutfağında mülakat yapmış.

Ders 3 – İnovatif bir ürünü lanse etmek: Mint hem tasarımıyla hem de yazılımıyla son derece inovatif bir ürün olarak lanse edildi. 2 yıl önce Techcrunch50’de 1. olarak bdikkatleri üzerine çekmişti. – Başta Silikon Vadisi yatırımcılarının… Ödül noktasında sadece Techcrunch ile yetinmedi. Businessweek’ten Webby Awards’a CNET Webware’den Edison Awards’a kadar birçok kurum tarafından web dünyasının en inovatif ürünlerinden biri olarak duyuruldu.

Ders 4 – Girişimcinin iyi bir iletişimci olması: 29 yaşındaki Patzer’in iyi bir iletişimci olduğunu şu cümlelerinden anlıyoruz: “Zamanımın 5’te birini medya ve halkla ilişkilere ayırdım.” Mint’in basın ve ödüller sayfasına girdiğinizde bunun sonuçlarını daha iyi görebilirsiniz. Neredeyse pazarlama ve reklama hiç para harcamamışlar. İyi bir blogla işe koyulmuşlar. Bloglarda ve basında çıkan haberler sayesinde SEO skorları yükselmiş. İçerideki kullanıcıyı mutlu ettikleri için Mint ağızdan ağza hızlı bir şekilde yayılmış. Ve sonuç olarak 2 yıl içinde 1.5 milyon üye kazanmış.

Mint’in kurucusu Aoran Patzer’dan alınması gereken bu kısa ama önemli 4 derse sizin kendi tecrübelerinizden eklemek istedikleriniz var mı?

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Web sitesi sahipleri ve kullanıcılar için olan iki başarılı yeni Türk girişimini inceledim. Girişimlerin ortak yanları olduğu kadar, birbirinden keskin bir şekilde ayrılan yanları da var. Bu tarz stabil ve doğru boşlukları dolduran işleri çok büyük bir heyecanla karşılıyorum.

SitelerHakkinda.com

“Web Sitesi Ansiklopedisi” sloganı ile yola çıkan SitelerHakkinda.com web siteleri ile ilgili bilgilerin yer aldığı bir kaynak oluşturmayı hedefliyor. Bunu da Özgür Ansiklopedi Wikipedia gibi yapmaya karar veren SitelerHakkında.com, kullanıcıların katkıda bulunabildiği bir sistem geliştirmiş. Kullanıcılar birçok site hakkında bilgi almanın yanında bilgi sahibi oldukları siteler hakkında eklemeler yapabiliyor, siteleri yorumlayabiliyorlar.

Ziyaretçilerin eklediği/düzenlediği bilgiler dışında Alexa ve pagerank değeri, dmoz kaydı gibi birçok bilgiye de ulaşabiliyorsunuz. Yayınladıkları bu sayısal verileri harmanlayıp oluşturdukları bir de puanlama sistemleri mevcut. Şu anda kayıtlı 373,218 site ile büyük bir arşiv oluşturmuş olan SitelerHakkında.com gün geçtikçe daha iyiye gidiyor.

Webrazzi.com sayfası için tıklayın

SitelerHakkinda.com bir ansiklopedi oluşturmanın yanında en büyük Türkçe dizin olma yolunda da çalışmalar yapıyor. Bu çalışmaları “Büyük Türkçe Dizin” diye adlandırdıkları bölümde yapıyorlar. Dizin bölümü etiketleme mantığıyla işliyor ve siteleri belirli kategorilere göre listelemeye yarıyor. Siteniz hakkında wiki makalesini oluştururken veya bir siteye katkıda bulunurken sitenin kategorisini etiketler yardımı ile belirtiyorsunuz ve site otomatik olarak dizinde listelenmeye başlıyor.

Sitenin doğru kategorilerde yer alması için girilen etiketlerin tam olarak siteyi yansıtması gerekiyor. Dizin şu anda temel olarak “konular, kişiler, bölgeler, markalar, ürünler ve hizmetler” kategorilerinden oluşuyor. Örnek verecek olursak Kişiler kategorisinde Arda Kutsal ismine baktığımız zaman altında Arda Kutsal’ın yaptığı veya onunla ilgili bilgilerin yer aldığı siteler listeleniyor.

LivePageranks.com

LivePageranks.com bir site bilgisi takip sitesi görünümlü bir web dizini. Alexa ve PageRank değerlerini takip etmenizin yanında, web sitelerini birbirleriyle eşleştiriyor ve yepyeni siteler keşfetmenizi sağlıyor. Ayrıca diğer pagerank kontrol sitelerinden ayrılan yanı bir takip sisteminin olması.

Takip sistemi dediğimiz olay sitelerin pagerank ve alexa değerlerinin değişiminin izlemeye alındığı bir sistem. Yani pagerank değerini öğrenmek için bir arama yaptığınız zaman sistem size geçmiş ve güncel pagerank, alexa bilgilerini sunuyor. Bu da sitelerin değer değişimini izlemenizde kolaylık sağlıyor. Siteye üye olduğunuz zaman ise size bir takip listesi oluşturma imkanı sunuyor. Değerini öğrenmek istediğiniz siteleri takip listenize ekleyip ilerleyen güncellemelerde hepsinin yeni değerlerini tek seferde görebiliyor, değişimi kolayca takip edebiliyorsunuz.

LivePageranks.com’un bir özelliği de her aranan siteyi hafızasına alıyor olması. Bu sayede, daha önce aranan bir siteyi aradığınız zaman üye olmadığınız halde pagerank ve alexa değerlerinin geçmişini görebiliyorsunuz.

Webrazzi.com sayfası için tıklayın

Site araması yaptığınız sırada bir de etiketleme yapabiliyorsunuz. Arama yaptığınız siteyi etiketlerle tanıtıyorsunuz. Etiketleme sisteminin editör onaylı olması, etiketlemenin doğruluğunu artırdığı için sitede kaliteli bir etiket bulutu bulunuyor. Bu etiketleme sayesinde sitede daha önce etiketlenmiş tüm siteler arasında arama yapabiliyor, bu siteleri alexa ve ya pageranek değerine göre sıralayabiliyorsunuz.

Ek olarak paylaşmakta fayda var, LivePagerank.com Türkçe dahil 10 dilde hizmet veriyor.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Her ürünün bir alıcısı vardır. Ancak doğru alıcı ile doğru ürünü buluşturmak zor bir uğraştır. Özellikle internet üzerinde yapılan satışların büyük bölümü (e-ticaret ve müzik) en popüler ürünler üzerinden gerçekleşir ve bu aslında önemli bir problemdir. Bunun ana sebebi, en çok satılacak ürünün ana sayfaya konması ve reklamının yapılabilmesidir. Örneğin Hande Yener’in yeni albümü Türkiye’de çok satıyor iken, kullanıcılara Megadeth reklamı yapmak yanlış olacaktır. Oysa çok satan ürünlerin kar marjı düşüktür. Bütün rakipler aynı ürünleri aynı fiyattan satmak zorundadır. Diğer yandan, az satılan ve stokta yer tutan ürünler devamlı kayıp yaşatır. Gerçek hayatta bu problem daha azdır. Satış temsilcileri sizin ne alacağınızı tahmin ederek tüm ürünleri sattırmaya çalışırlar.

Yapılan analizler gösteriyor ki, Amazon gibi Uzun Kuyruk etkisini başarıyla kullanan firmaların gelirlerinin önemli bir bölümü çok satılan ürünlerden değil, grafiğin uzun kuyruk bölümünden gelmektedir. Eğer başarılı bir mekanizma ile az satılan ürünler, doğru kullanıcılar ile buluşturulursa karlılık önemli ölçüde artmaktadır. Grafikte de gözükebileceği gibi, ürün sayısına bağlı olarak, az satılan ürünlerin getirdiği hacim çok satan ürünlerden çok daha fazla olabilmektedir.

Uzun Kuyruk’a ek olarak, Çapraz Satış da önemli bir konudur. Birden fazla ürünün beraber paketlenerek satılmasına çapraz satış denir. E-ticaret sitelerinde bunu yapmanın iki yolu vardır. 1- Beraber satılacak ürünlere bir moderatörün karar vermesi, 2- Bu işi yapacak akıllı bir tavsiye sisteminin hazırlanması.

İşte bu iki durum için de kişiselleştirme için kullanılan tavsiye sistemleri gibi akıllı mekanizmalar devreye girer. Her kullanıcının hareketini analiz ederek, onların hangi ürünlerden hoşlanacaklarını tahmin etmek önemli bir iş haline gelir. Bu sayede normalde satışı az olacağı için tanıtımı yapılamayan ürünler, muhtemelen bu ürünü alacağı hesaplanan kişilere tanıtılırlar. Hesaplanan tavsiyeler kullanıcıya özgü bir tavsiye sayfası hazırlanmasında veya e-mail pazarlamasında kullanılabilir. Tavsiye sistemi hizmeti sunan firmaların deneyimlerine göre, tavsiye sistemi kullanımı sonunda satışlarda %10 ile %35 arasında artış öngörülmektedir. 2006 yılı verilerine göre Amazon’un satışlarının %35′i tavsiye sistemi üzerinden gerçekleşmiştir.

Tavsiye sistemleri, öğrenebilen yapıları sayesinde kullanıcıların her etkileşimi sonrasında yeni bir ürün tavsiyesi yaparlar. Machine Learning temelli algoritmalar ile belirlenen hedeflere doğru kendilerini eğitirler. Bu hedef, e-ticaret’de genellikle en çok satışı yapmak üzerine kurulur. Gerçek zamanlı çalışmaları sayesinde kullanıcının karşılaşacağı sayfalar sadece o kullanıcı için anlık olarak hazırlanmış sayfalar olur.

Tavsiye sistemlerinin e-ticaret sitelerinde kullanım alanlarına örnek vermek gerekirse:

• Kişisel ana sayfa tavsiyesi: Kullanıcının geçmiş hareketleri göz önüne alınarak genel profiline göre ana sayfa oluşturulması
• Ürün sayfası benzer ürün / yeni ürün tavsiyesi: Kullanıcının anlık amacı(intent) göz önüne alınarak yeni ürün tavsiyesi
• Çapraz ürün satışı: Beraber satılan ürünlerin gösterilmesi, toplu indirim uygulanması.
• Kişiselleştirilmiş kampanya / reklam / e-mail tavsiyesi: Kullanıcının ilgilenebileceği kampanyaların otomatik oluşturulması ve reklam e-maillerinin kişiye göre hazırlanması.

Tavsiye sistemleri akademik bir araştırma konusudur. Genellikle zor bir çalışma alanı kabul edilirler ve bu nedenle çeşitli yarışmalar hazırlanmıştır. Netflix’in geçtiğimiz ay sona eren ve 3 yıl süren yarışması, var olan tavsiye sistemlerini %10 oranında geliştirecek ekibe 1 milyon dolar kazandırdı (resmi sonuçlar bekleniyor). Bu ekibin toplam 23 ekibin birleşmesinden oluşması ilginç bir noktadır.

Tavsiye sistemleri değişen kullanıcı profilleri ve site yapısıyla birlikte devamlı konfigüre edilmesi gereken yapılardır. En iyi sonuç için her firmaya özel bir motor hazırlanması gerekir. Algoritmik zorluklarının yanında scalability ve donanım zorluklarını da beraberinde getirirler. Çok sayıda ürün ve kullanıcı olan sistemlerin yüksek memory ve işlemci gücü ihtiyacı vardır.

Tavsiye sistemlerinin düzgün çalışmadığı durumlarda firmayı yanlış ve zor duruma düşürücü sonuçlar ürettikleri de gözlemlenmiştir. Friendfeed‘de tartışma konusu olan Hepsiburada‘nın tavsiye sistemi, Şule Özmen‘in e-ticaret kitabının yanında kamasutra oyun seti zarları satmaya çalışmaktadır. Benim de Hepsiburada’nın tavsiyeleriyle ilgili deneyimim, 2 sene boyunca bilgisayar parçası almış bir kişi olarak devamlı Bayan Ayakkabısı reyonundan tavsiyeler almamla sınırlıdır.

Bu nedenlerden ötürü dünyadaki büyük oyuncular dışında e-ticaret firmaları tavsiye sistemlerini bu hizmeti sunan firmalardan alırlar. Software as a Service metoduyla çalışan bu firmalar hosting ve algoritma geliştirmesi dahil olarak hizmet vermektedirler.

Türkiye’de tavsiye sistemi kullanan bildiğimiz tek e-ticaret firması Hepsiburada’dır.

NOT: Görseller www.strands.com‘dan alınmıştır.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.

Türkiye’deki girişimci camiası genelde global girişim sermayesi fonlarıyla yeterince etkileşim içinde olmadığından şikayetçi. Bu yüzden aşağıda detaylandırılan fırsatın ilgi çekeceğini düşünüyorum.

Avrupa’nın gelişen teknoloji şirketlerini küresel pazar oyuncularıyla bir araya getirmeyi amaçlayan European Tech Tour (ETT) Association‘un ikinci Web & Mobility zirvesi bu sene 18-19 Kasım tarihlerinde İsviçre’nin Montreaux kentinde gerçekleşecek. Bu etkinlikte, 250′den fazla aday şirket arasından seçilecek 25 şirketin yöneticileri, girişim sermayesi fonu yöneticileri, teknoloji sektörü ve akademisyenlerden oluşan bir uluslararası delegasyona girişimlerini tanıtma fırsatı bulacaklar.

Aday şirketler arasına katılmak isteyen girişimcilerin, 30 Eylül’den önce kayıtlarını yaptırarak online başvurularını tamamlamaları gerekiyor. Başvuru sürecinde şirketlerin bir iş planı ve sunum taslağı hazırlamaları gerekiyor. Sonrasında, her başvuru, 20 kişilik seçim komitesinin iki üyesinin incelemesinden geçecek. Seçim Komitesi, Ekim ayı içerisinde 30 finalist şirketi açıklayacak. Başvurularda sunulan bilgiler gizlilik ilkeleri çerçevesinde değerlendirilecek ve seçim komitesi dışında kimseye açık olmayacak.

Seçilecek şirketler için zirveye katılmak ücretsiz. Ancak ulaşım ve konaklama masraflarını kendileri karşılıyorlar.

Zirve ile ilgili detaylı bilgiyi http://www.techtour.com/webandmobility09/index.php adresinde bulabilirsiniz. Başvurmak isteyecek şirketler için de link: http://www.techtour.com/webandmobility09/how_to_register.php

Bir ek detay olarak, Londra merkezli yatırımcı Pamir Gelenbe ve ben de seçim komitesinde görev yapıyoruz. Bu sene finalistler arasında en az bir de Türk şirketini görmeyi arzu ediyoruz.

Bu yazı Konuk Yazar tarafından yazılmış olup Webrazzi'de yayınlanmıştır.